AI-kunst als expositie: dit werd er gemaakt

AI-kunst als expositie: dit werd er gemaakt
© Laura van Mosselvelde
14 sep – Leestijd 10 min

AI-kunst als expositie: dit werd er gemaakt

Frank-Jan van Lunteren
Frank-Jan is redacteur en koekjesverslinder bij SETUP.

Om beter te begrijpen hoe we naar AI-gegenereerde kunst moeten kijken, maakten we er een expositie van.

"Cat on the moon eating a hotdog! Chicken ruling the Roman empire!"

Nieuwe artistieke afbeeldingen maken gebeurt tegenwoordig door een willekeurige kreet door de kamer te slingeren. Iemand achter een toetsenbord typt mee, en na een paar minuten verschijnt er een plaatje van jouw hersenspinsel op het scherm. AI-systemen om beeld mee te genereren namen in de laatste maanden een enorme vlucht. Dall-E, Starry en Midjourney; allemaal zetten ze tekst om in een nieuw, uniek beeld, in welke stijl je maar wilt.

Bij SETUP ontdekten we enkele maanden geleden starryai. Vanaf dat moment konden we de resterende werkdagen van de week wegstrepen. Emails bleven onbeantwoord, telefoons bleven rinkelen. We zaten achter een scherm geplakt om de meest wonderlijke en bizarre beelden uit deze AI te trekken. En omdat veel van deze systemen de magie achter de gordijnen houden, konden we alleen door veel probeer-werk een idee krijgen van hoe ze tot zo’n nieuw beeld komen.

Kijken naar AI-kunst

Na uren 'high on AI' sijpelde langzaam de realiteit weer binnen. Want waar kijken we eigenlijk naar? Waarom vindt de één dit fantastisch, terwijl de ander snel uitgekeken is op de magie? Geven de neurale netwerken ons nieuwe perspectieven en ideeën? Of zien we vooral een echo van kunsttradities door de ogen van computerlogica, die op den duur voorspelbaar saai wordt?

Van artificiële schoonheid tot angstaanjagende AI.

Om deze vraag te beantwoorden – en onze verloren tijd alsnog betekenis te geven – stelden we een expositie van AI-kunst op. Op zondag 11 september presenteerden we in de kunstroute van Art Utrecht een gecureerde collectie van onze werken. Mét de optie om als bezoeker zelf een AI-beeld te maken. De beste werken werden ter plekke ingelijst en – na een zorgvuldige afweging van onze curator – aan de expositie toegevoegd. Dit is een greep uit de werken die tijdens deze dag zijn gemaakt. Van artificiële schoonheid tot angstaanjagende AI.

Er zit vooral brute rekenkracht achter, nuanceerden we.

Binnen een kunstexpositie ontstaan er interessante gesprekken over de vraag of en waar 'het artistieke' van AI-gegenereerde kunst zit. Hoe een AI beelden maakt heeft weinig met artisticiteit te maken, daar zit vooral brute rekenkracht achter, nuanceerden we. Een AI bouwt concepten op uit de ontelbare beelden die al bestaan. Een deel van de bezoekers vroeg zich af of dit heel anders is dan hoe een menselijke maker te werk gaat. Veel werken bouwen immers voort op tradities en zijn geïnspireerd door andere werken. Een aanwezige kunsthistoricus merkte op dat AI-kunst die tradities juist heel mooi weerspiegelt.

Dinosaur Tank Dali Clock

Hoewel de AI geen intenties en emotionele drijfveren heeft, denken we die er bovendien wel vaak in te zien. We kijken dan naar echo's uit bestaande werken, of geven zelf betekenis aan willekeurige uitkomsten. Een enkeling erkende dat schoorvoetend hij bij andere werken waarschijnlijk ook vaak onterecht betekenis geeft aan keuzes van de maker.

Is er een toekomst voor AI-kunst, en welke? In gesprekken kwamen we vaak uit op het volgende: het ambacht zit hier in het formuleren van de juiste woorden om het beoogde beeld uit de AI te krijgen. Die vertaalslag, van een idee naar een werk, vraagt om kennis en beheersing van het gereedschap. En de AI is in dit geval dat gereedschap.

AI-kunst maken

Bijna 100 gegenereerde AI-werken later kwamen we tijdens deze expositie ook tot de conclusie dat de prompts – de instructies voor de AI – veel zeggen over de persoon die ze verzint. Een denkoefening zoals 'Je mag drie wensen doen' levert gewoonlijk al lange discussies op. De prompt doet hetzelfde; 'Alles kan, wat wil je zien?'. De één heeft direct een zin paraat. De ander stond een half uur mentaal te graven naar slechts enkele woorden. De één is heel bescheiden. Giechelend: "Een kat met laarzen aan!" De ander stapt razendsnel het donker in: "A Lonely Astronaut At The End Of The Universe Contemplating Life", "Fire in the penthouse" of "A dead mouse". Als AI-beelden een reflectie zijn van onze beeldcultuur, is de prompt een reflectie van onze eigen psyche.

A Lonely Astronaut At The End Of The Universe Contemplating Life
A Dead Mouse

We zitten nu in the Wild West van Ai-gegenereerde kunst. We zijn nog volop aan het ontdekken wat er kan, en welke betekenis we aan die werken geven. Dit speelt niet alleen binnen de kunsten, maar ook op andere plekken waar beeldcultuur belangrijk is. Zo onderzoekt SETUP momenteel bijvoorbeeld de rol van AI-beeld in journalistiek, samen met de Fontys Hogeschool voor Journalistiek in Tilburg. Ben je benieuwd wat daar uitkomt? Meld je aan voor onze nieuwsbrief; we houden je graag op de hoogte!

A Beautiful Computer In Prison