Waarom de corona-app geen mondkapje is

Waarom de corona-app geen mondkapje is
© SETUP
8 mei – Leestijd 7 min

Waarom de corona-app geen mondkapje is

Krista Hendriks

De eerste verkenning van een fictief Nederland waarin we leven met corona-apps zit erop. We spraken met de makers in het onderzoek over het nieuwe veilig, nieuwe hokjes in ons denken en nieuwe (machts)relaties onder invloed van corona-apps. Ook ontdekten we een analogie, tussen een mondkapje en een corona-app.

We gaan af op ons “nieuwe normaal”. Waar de molens nog draaien en de vogels nog vliegen, maar waar verder alles anders is. Vorige week verdeelden de makers zich in teams om in drie thema’s het Leven met corona-apps te verkennen.

  1. Schijnveiligheid en -objectiviteit ging naar Tom Schouw en Collectief SMELT.
  2. Macht, vertrouwen & controle wordt bestudeerd door Nicky Liebregts en Niels Sinke.
  3. Sociale structuren & polarisatie kwam onder de hoede van Gerjanne van Gink en Aina Seerden.

De eerste conclusie: de thema’s lopen door elkaar. Schijnveiligheid, speelt een rol bij macht & controle en macht & controle lokt weer nieuwe sociale structuren uit. De tweede conclusie is dat dat niet geeft. Waar het om gaat is dat we de scenario’s boven tafel krijgen waarbij we kunnen voelen hoe de maatschappij eruit ziet onder invloed van een corona-app. De thema’s bieden een kader voor het blootleggen van niet voorziene gevolgen op de maatschappij. Want net zoals bij een mondkapje, kunnen er nadelige gevolgen zijn door ‘verkeerd gebruik’ van een corona-app. Alleen een corona-app blijkt een stuk ingewikkelder om samen over te discussiëren dan een mondkapje. Waarom het toch belangrijk is om de discussie te voeren, zagen we in de persconferentie van 6 mei.

Wat als de discussie over de corona-app gevoerd werd, zoals over het mondkapje?

In de discussie over het verplicht maken van het dragen van niet-medische mondkapjes in het OV werd het contrast helder met de discussie over de corona-app. De honderd lange en belangrijke debatten die te voeren zijn over de impact van een complexe maatregel zoals een corona-app, werden door Hugo de Jonge weggevaagd met 1 zin. Die luidde: “de app gaat zeker helpen bij het snel uitvoeren van bron- en contactonderzoek en we zijn zeker voornemens om die te gaan inzetten.” Terwijl bij het minder complexe object van discussie, een mondkapje, een veel scherpere onderbouwing klaar lag.

“Hoe zit het nu met die app?”

We beginnen even met de discussie over de app, want die was het kortst. De app werd niet specifiek genoemd in het maatregelenpakket voor de komende maanden: daar noemde minister de Jonge alleen dat ‘technologie om contactonderzoek te ondersteunen’ een rol zou gaan spelen. De app kwam iets specifieker ter sprake na de persconferentie. Op een vraag die zoiets klonk als “hoe zit het nu met de app, ik heb geen van beiden van u daar vandaag over gehoord?” kwam een antwoord als:

“Zeker wel. Ik heb daar zojuist iets over gezegd: je hebt het wel nodig namelijk - in aanvulling op. Want met een app, kan het bron- en contactonderzoek beter en completer zijn. Want je bent sneller en met een app ook completer bij het op de hoogte brengen van mensen met wie je in je besmettelijke periode in contact bent geweest. Dus de toegevoegde waarde is er nog steeds. (...) We hebben allerlei experts betrokken en komen 19 mei met een proof-of-concept.”

Hugo de Jonge over de app: "Met een app kan het bron- en contactonderzoek beter en completer zijn"

Over het precieze nut en ongewenste bijeffecten ging het niet. En ook niet over harde, maar heldere keuzes die hierover gemaakt moeten worden, met wetenschappelijke onderbouwingen daarbij. Wel verscheen er een dag na de persconferentie een bericht, dat minister de Jonge de Telecomwet wil laten wijzigen om aan alsnog aan locatiedata te kunnen komen voor onderzoek naar verspreiding van het coronavirus. Als de honger naar data niet via de voordeur kan worden gestild, dan maar via de achterdeur, lijkt zijn redenatie. Met de app als zoethoudertje voor het gesprek aan de voordeur.

“Waarom nu wel mondkapjes en eerst niet?” 

Recht tegenover het korte antwoord op de vraag naar de corona-app, staat de Jonge’s onderbouwing van de nieuwe beslissing over mondkapjes. Op de vraag: “waarom nu wel mondkapjes en eerst niet?” antwoordde minister de Jonge met een heldere onderbouwing. Over hoe de studies over mondkapjes nog niet rechtlijnig zijn. Hoe er studies zijn die laten zien dat een mondkapje de verspreiding van het virus niet tegenhoudt en hoe er daartegenover studies zijn die het tegenovergestelde zeggen. Hij vervolgt zijn argument met het benoemen van de lage risico’s van het gebruik van mondkapjes. Hij zegt daarover:

“Op een enkele keer verkeerd af doen na, is er aan het gebruik van mondkapjes verder weinig risico. Terwijl er wel signalen zijn dat het gebruik een positieve bijdrage kan leveren aan het indammen van het risico.”

Minister-President Rutte viel de Jonge nog bij door te vertellen dat er een website komt waarop alle ins en outs rondom mondkapjes en het gebruik daarvan te vinden zullen zijn. Een duidelijke discussie: grondig, met heldere keuzes en heldere antwoorden met transparante onderbouwingen. Zelfs weten we inmiddels al welke bedrijven de mondkapjes gaan maken. Bij de app, kan zoveel nog niet gezegd worden.

Rutte: "Het wetenschappelijk bewijs is dun, maar in specifieke situaties is er toegevoegde waarde."

Verder met speculeren 

Een mondkapje is een zichtbare, tastbare vrijheidsbeperkende maatregel. Een app is dat ook, maar omdat die als object niet zo concreet en zichtbaar is als een mondkapje mislukt onze discussie erover steeds opnieuw. Daar moeten we dus de woorden voor zien te vinden. Al speculerend kun je op interessante vragen komen. Vragen die anders verborgen zouden blijven onder de complexiteit van wat een “corona-app” eigenlijk precies voor ons betekent. Vragen die naar de achtergrond verdwijnen door de aanname dat een corona-app sowieso meer baat, dan dat ‘ie schaadt.

Het uitdiepen van speculatieve gedachten over de impact van corona-apps op ons gevoel van veiligheid, machtsverhoudingen en op sociale structuren, heropent de deur naar die lastige discussie. De eerste gedachtegangen uit dit proces zie je hieronder. En al volgende week kunnen we zien, voelen en beleven wat in ons nieuw normale Nederland voor splinternieuwe omgangsvormen zijn ontstaan onder invloed van corona-apps. Misschien komt er wel een green book, voor mensen die de corona-app niet willen gebruiken. Met daarin restaurants, straten, pleinen en cafés waar zij relatief goed ontvangen worden. Kunnen we in ieder geval weer lekker op pad!