Wat de brand in de Notre-Dame ons kan leren over de nieuwscurve van corona

Wat de brand in de Notre-Dame ons kan leren over de nieuwscurve van corona
9 apr – Leestijd 15 min

Wat de brand in de Notre-Dame ons kan leren over de nieuwscurve van corona

Jelle van der Ster
Jelle is algemeen directeur van SETUP.
Frank-Jan van Lunteren
Frank-Jan is redacteur en koekjesverslinder bij SETUP.

Hoe verloopt de nieuwscurve van corona? En wat kunnen we daarin van andere rampen leren? We maakten een datavisualisatie als vaccin tegen de waan van de dag.

Brave New Human
Dit artikel verscheen in een boek

950 nieuwe doden in Spanje, dodental passeert 10.000 en Wimbledon voor het eerst sinds 1945 afgelast.

Maar ook: Presentator Bert Kuizenga en vrouw lagen in ziekenhuis door coronavirus en Dochter van Steve Irwin kon door corona niemand uitnodigen op bruiloft. Het coronavirus verspreidt zich razendsnel over alle katernen van het nieuws.

Grote hoeveelheden nieuws

Niet alleen zorgverleners, vakkenvullers en leraren draaien overuren, ook voor journalisten zijn het lange dagen. Nieuws in liveblogs scrollt sneller voorbij dan we kunnen lezen. Kranten hamsteren chocoladeletters om dikgedrukte titels mee te vullen. En het onderwerp is inmiddels van zoveel kanten belicht dat we schaduw voor eeuwig hebben uitgebannen.

Okee, dat is wat over-dramatisch. En dit is dan ook een uitzonderlijke situatie. Niet eerder in ons leven hadden we te maken met een fenomeen dat zoveel impact op ieders dagelijks leven heeft. Van economie en sport tot tech en entertainment, overal vallen harde klappen, die weerklinken in het nieuws. Tel daarbij op dat veel mensen – die niet in de cruciale sectoren werken – nu meer tijd hebben om al dat nieuws te consumeren.

Die grote hoeveelheid nieuws heeft ook een functie. Goede informatievoorziening is nu onmisbaar. Omdat zoveel aspecten van ons leven opeens niet meer zeker zijn, kan nieuws daar duidelijkheid in verschaffen, en dat gaat nou eenmaal om heel veel vragen. Hoe zal ons leven eruitzien over 3 weken, maanden of jaren? De portretten van mensen aan de frontlinie laten ons ook zien waar de zwakke plekken in onze samenleving zitten, bijvoorbeeld in de zorg of het onderwijs. Berichten waarvan je hoopt dat ze nog lang doorklinken, ook als corona verstomt. Bovendien is het voor mediakanalen hard werken om alle online fake berichten te overstemmen, of in elk geval een waarheid naast elke onwaarheid te kunnen zetten.

Nieuws kan ook een verbindende factor zijn, een mentale plek waar we samenkomen. Het NOS als het nieuwe dorpsplein. Aan de andere kant speelt de vraag of naast het bingen van Netflix en snacks het consumeren van grote hoeveelheden nieuws wel gezond is. De World Health Organization waarschuwde deze week dat iedereen die in quarantaine zit er goed aan doet om niet teveel nieuws te lezen (ook niet doen: alcohol en tabak). Bovendien is de vraag of nieuwsvoorziening in kleine stukjes op hoog tempo ons beoordelingsvermogen belemmert. Cijfers per dag – bijvoorbeeld van besmettingen of overlijden – zijn lastig om te interpreteren. Wat betekent een stijging, of daling? Kun je daar op dagbasis wel conclusies aan verbinden, of is daar meer context voor nodig?

Een datavisualisatie

Hoeveel procent van de berichtgeving gaat er eigenlijk over corona? Moeten we al denken aan een flatten-the-news-curve maatregel, om ook ander nieuws een kans te geven? Of valt het allemaal wel mee, en is coronanieuws slechts een ‘griepje’ in een gezond en atletisch nieuwslichaam?

We besloten de proef op de som te nemen. Kunnen we met behulp van code, algoritmes en data proberen om grip op deze situatie te krijgen? We bouwden een scraper om het nieuwsarchief van nos.nl te analyseren. Deze scraper telde het aantal nieuwsberichten en las vervolgens alle teksten door, op zoek naar woorden rondom deze crisis. Zo kregen we een beeld van het percentage nieuws dat aan dit onderwerp is gewijd. Netjes geplot over de tijd heen, levert dat deze grafiek op.

Corona

We zien een curve ontstaan, die start omstreeks 9 januari. Eind februari komt de stroom berichten pas echt op gang. Maandag 16 maart – net na het afkondigen van het verbod op grote bijeenkomsten – zien we een piek van 47 berichten op 1 dag. Het gemiddelde aantal berichten per dag loopt nog steeds gestaag op. Wat opvalt, is dat het totaal aantal nieuwsitems (ook buiten coronanieuws) is gedaald. Mogelijk omdat daar nu minder behoefte aan is, of omdat de nieuwsredacties nu zelf ook minder capaciteit hebben.

De vergelijking: brand in de Notre-Dame

Wat betekenen deze aantallen? Wat zijn ‘veel berichten’? Om dat te beoordelen, maakten we dezelfde analyse voor andere grote gebeurtenissen uit de afgelopen tien jaar – want het archief van de NOS gaat tot maximaal tien jaar terug. Daardoor konden we de aanslagen van 11 september 2001 bijvoorbeeld niet analyseren. Maar een andere gebeurtenis uit het afgelopen jaar die ons als hongerige nieuws-junkies nos.nl liet F5-en, was de brand in de Notre-Dame van april 2019.

Brand in de Notre-Dame

We zien een piek rond 16 april 2019, op de dag van de brand. Een piek die vervolgens uitdooft, maar op verschillende momenten in de maanden erna weer de kop opsteekt. Als we de harde data van deze gebeurtenis gebruiken om te voorspellen hoe de NOS in de komende maanden nog zal berichten over corona, komen we op de volgende grafiek.

Corona nieuwsvoorspelling

Kortom: over een periode van 833 dagen staan ons nog 4469 corona-artikelen te wachten. We verwachten nog 4 grote pieken, die met intervallen van 26, 150 en 196 dagen zullen opduiken. Trump’s populistische woorden “The coronavirus will miraculously go away by April” kunnen wel eens waarheid worden. Met de nuance dat we deze analyse geloven én we het hebben over minimaal april van 2023.

Deze getallen zijn natuurlijk niet een-op-een over te nemen. Maar als we als ontwerpers ‘onder de data’ kijken, is er wel iets zinnigs te zeggen over hoe deze crisis zich kan ontvouwen. Roos Groothuizen deed in 2018 onderzoek naar de Cirkel van Innovatie. Ze analyseerde het nieuws van de financiële crisis in 2008, en de olieramp met Deepwater Horizon in de Golf van Mexico, 2014. Vervolgens keek ze hoe het maatschappelijke debat zich ontvouwde, en hoe verschillende actoren op de rampen reageerden. Ze vond verrassend veel overlap. Ze besloot met dit model als template te kijken naar de introductie van de GDPR, en hoe techbedrijven zich tot die nieuwe wetgeving gaan verhouden. Daarmee kon ze begin 2019 al voorspellen dat Facebook later dat jaar met een redesign zou komen.

Voorspellingen van toekomstig nieuws

Kunnen we, op basis van de artikelen rondom de Notre-Dame, ook voorspellen welke artikelen we nog kunnen verwachten over corona? Proef-op-de-som, vijf nieuwsartikelen over de Notre-Dame – en hoe ze ook over corona zouden kunnen gaan.

  1. Parijse brandweer heeft in Notre-Dame gered wat er te redden viel
    Hulpverleners bedankt
    Een portret van brandweermannen, die waardevolle objecten uit de vlammenzee hebben gered. Voor corona verwachten we eveneens dit soort portretten, van zorgverleners, vakkenvullers en koeriers. We voorspellen ook films en boeken zoals De Aanslag van Harry Mulisch; een gewone Nederlandse familie zit thuis Mens-erger-je-niet te spelen, met het knagende geweten dat ze iets hadden kunnen doen, maar niet mochten.
  2. Macron: Notre-Dame binnen vijf jaar herbouwen, kathedraal wordt nog mooier
    Wederopbouw
    Uiteindelijk zal Den Haag ook een plan voor herbouw van ons zorgsysteem presenteren, om ons te wapenen tegen nieuwe pandemieën. In interviews wordt al gesproken over ‘een deltaplan voor infectieziekten’. Net zoals Willem-Alexander de 'waterprins' was, zou het ons niets verbazen als prinses Amalia – of een van haar zussen – de beschermvrouwe van de zorg wordt.
  3. Geen solideo, maar helm voor priesters in de Notre-Dame
    Het leven gaat door
    Hoe pakken we in de zomer van 2020 het sociale leven weer op? In navolging van priesters met helmen, zien we de opkomst van de anderhalve-meter-economie. We denken aan Lowlands met mondkapjes en café's met alle barkrukken op 1,5 meter afstand. Of entree-polsbandjes voor iedereen die het virus al heeft gehad en inmiddels immuun is (RUMAG, als jullie meelezen; neem dit idee gerust over).
  4. Milieuclub klaagt Parijse autoriteiten aan voor giftige dampen bij Notre-Dame
    De schuldvraag
    Uiteindelijk zal ook de schuldvraag in de media naar voren komen. Waarom werd er zo weinig getest? Wie had er eerder kunnen ingrijpen? In de Tweede Kamer zette de Partij voor de Dieren tijdens het coronadebat al vraagtekens bij de intensieve veehouderij, en wil de VVD regelgeving verruimen om vaccins makkelijker te testen. Never waste a good crisis; hoe wordt dit moment in de toekomst aangegrepen om eigen stokpaardjes van stal te halen?
  5. 50 procent kans dat Notre-Dame niet gered kan worden
    De realisatie
    De realisatie dat we uiteindelijk niet alles onder controle hebben. Er blijft een kans dat mensen overlijden, of dat het virus later terugkomt.
© NOS.nl
Priesters met bouwhelmen

De nieuwscurve afvlakken?

Of we al op het hoogste punt van de corona-nieuwscurve zijn beland, is moeilijk te zeggen. Vrijwel elke dag zijn er vooralsnog nieuwe cijfers bekend, of worden in een bepaald land maatregelen aangescherpt of afgezwakt. Dat zorgt er ook voor dat nieuwsredacties doorlopend keuzes moeten maken. Hoeveel ruimte maak je daar voor vrij?

De Volkskrant noemde corona recentelijk een nieuwsinfarct. In een podcast legt hoofdredacteur Pieter Klok uit welke journalistieke keuzes dat vraagt. De informatiebehoefte is enorm, en daar wil je ook in voorzien, stelt hij. Maar hij constateerde ook dat de berichtgeving halverwege ook een soort rare entertainment-factor kreeg, met alle cijfers die dagelijks bijna als sportverslag werden gepresenteerd. Daarmee verandert ook de rol van nieuwsmedia: “Vroeger was de krant er om de opwinding aan te wakkeren, die functie is overgenomen door het internet, de krant heeft nu juist als functie om te kalmeren.” Onderzoeksplatform Pointer (KRO/NCRV) analyseerde samen met de NOS die toon in de berichtgeving van nieuwsmedia. Conclusie: vooralsnog is de toon gematigd. Dat suggereert dat nieuwsmedia beseffen dat ze hier een verantwoordelijkheid in hebben.

Niet alleen het nieuws komt in grote getalen, ook de online meme-cultuur draait overuren. Online zijn talloze lijstjes met de beste memes over corona te vinden. Meer dan gewoon leuk, schuilt er ook een functie achter. Psychologen schrijven dat memes een manier zijn om te kunnen dealen met existentiële vragen en onzekere tijden. Memes bieden verlichting, omdat we het gewone nieuws ermee kunnen relativeren.

Een andere oplossing voor relativering zou zijn om minder waan-van-de-dag coronanieuws te publiceren, of te zorgen voor meer afwisseling met ander (niet-corona-)nieuws. Is het tijd om de nieuwscurve af te vlakken? En hoe zouden we dat doen? Moet de NOS er om de twee dagen ook een leuk dierennieuwtje in gooien? Enorme krab rooft peperdure camera Nederlandse onderzoekster, haha. Of, vers-van-de-pers, Aantal lepelaars in Nederland neemt toe, zelfs in de Randstad. Goed nieuws (denk ik). Tegelijkertijd hebben we hier natuurlijk zelf ook een verantwoordelijkheid in. Om niet de hele dag onze duimen te slijten aan swipe-bewegingen in het refreshen van nos.nl. We kunnen ook eens uit het raam kijken. Spot je misschien wel zo'n lepelaar.

Tot slot, maakten we ook een nieuwsanalyse voor berichten met de termen ‘sex’, ‘drugs’ of ‘rock ‘n roll’. Dat geeft al tien jaar een stabiele lijn, ook in deze tijden. Toch prettig dat niet alles aan verandering onderhevig is.

Sex, drugs of rock ‘n roll