SETUP bestaat 10 jaar: tijd voor taart en een nostalgische throwback

SETUP bestaat 10 jaar: tijd voor taart en een nostalgische throwback
© SETUP
8 apr – Leestijd 10 min

SETUP bestaat 10 jaar: tijd voor taart en een nostalgische throwback

Frank-Jan van Lunteren
Frank-Jan is redacteur en koekjesverslinder bij SETUP.

Hoera! Vandaag bestaat SETUP 10 jaar – precies even oud als de allereerste iPad.

Vandaag bestaat SETUP 10 jaar – precies even oud als de allereerste iPad. Tien jaar geleden begonnen we een medialab, ‘omdat Utrecht die nog niet had’. We vormden het leegstaande ABN-AMRO-gebouw aan de Neude om tot werk- en event-space, nodigden iedereen die we kenden en diens moeder uit om er events te organiseren, en namen het domein setup.nl over van een voormalig volleybalclub. Tien jaar later ontvangen we daar overigens nog steeds wedstrijduitslagen van lokale toernooien op. Lezen we nog altijd met veel plezier.

Inmiddels organiseerden we meer dan 400 events, werkten we samen met talloze kunstenaars, en ontstonden er een boel memorabele projecten. In elk van onze jaarthema’s kijken we met een vooruitziende blik naar de rol van technologie in onze samenleving. De laatste jaren was dat niet altijd een makkelijk verhaal. We zagen big tech’s dubieuze datapraktijken, de opkomst van sturende algoritmes en heel veel overschatting van AI. Om er maar een paar te noemen. We gaan daarom vaak hard het debat in. Maar altijd met een knipoog, op zoek naar de 'ongemakkelijke glimlach'. Projecten waar je eerst om kunt lachen, maar die onderliggend een kritisch punt maken. Samen met kunstenaars en ontwerpers maken we tastbaar wat de gevolgen zijn, en hoe we kunnen bijsturen. Van lezingen, workshops en exposities tot installaties, mediacampagnes en theatervoorstellingen. Als we ons moesten identificeren met tv-nostalgie, waren we zonder twijfel Barbapapa. Herkenbaar in kleur, maar nooit vormvast.

Is tien jaar lang? We willen wel de iPad overleven. Dus buckle up, we nemen je mee door een aantal highlights uit het afgelopen decennium. Een kleine selectie van 7 mooie verhalen en rare initiatieven. Kijken we daarna weer vooruit. “Stay hungry. Stay foolish”, zoals Steve Jobs had gezegd.

1. Chat Roulette Improvisatie (2010)

Nu we met corona massaal videobellen, zouden we bijna vergeten dat de techniek al een flinke tijd bestaat. Tijdens de openingsmaanden van SETUP organiseerden we 60 events, waaronder Chat Roulette Improvisatie. Het was 2010, dus chatroulette was nog onschuldig – lees: nog niet zoveel broekloze mannen, en vooral nog zonder surveillancekapitalisme. Gewapend met instrumenten, speelgoed, hoedjes en tienduizend andere props, trakteerden we onze nietsvermoedende nieuwe chatvrienden op een stuk improv. Een mooie scène uit Shakespeare’s King Lear, bijvoorbeeld.

Now is the winter of our discontent

2. Aan tafel bij Pauw & Witteman (2013)

De dag die je wist dat zou komen is eindelijk hier. Het is de iconische zin uit het koningslied die schrijver Wim Daniëls in zijn roemruchte rant bij Pauw & Witteman met de grond gelijk maakte. Ook in diezelfde uitzending: SETUP. We zaten aan tafel om te vertellen over Elegante Algoritmes. In deze wedstrijd daagden we ontwikkelaars uit om Mondriaan’s Victory Boogie Woogie na te maken, maar dan vanuit code. Er deden meer dan 30 programmeurs mee, met meer dan 20 verschillende programmeertalen. Een jury onder leiding van wiskundige Ionica Smeets selecteerde de uiteindelijke winnaar, pal naast Mondriaan’s echte werk in het Gemeentemuseum in Den Haag. Die eer kwam toe aan prof. Loe Feijs (TU/e).

Elegante Algoritmes op tv

3. Google Glass met Joost van Bellen (2014)

Google Glass, weet-je-nog? De gadget die Google in 2014 lanceerde, maakte veel los. Het was ‘een smartphone op je hoofd’, waarbij het beeld rechtstreeks op de brillenglazen werd geprojecteerd. Vrij snel na de introductie ontstond ook de weinig glamoureuze term glassholes, als kritiek op iedereen die ongevraagd doorlopend video- en audio-opnames van z’n omgeving maakte.

Tijdens dansavond RAUW experimenteerden we met de creatieve mogelijkheden op de dansvloer. Joost van Bellen was door ons de eerste DJ ooit die plaatjes draaide met een Google Glass op z’n gezicht – en waarschijnlijk ook de laatste. Met een smartphone kon je rechtstreeks vragen op het netvlies van Joost projecteren. Door de bewegingen van z’n hoofd te tracken, kon hij ‘ja’ of ‘nee’ op het scherm achter hem laten verschijnen. We hadden er een avond heel veel plezier van, maar zagen tegelijkertijd het einde van Google Glass ook met genoegen tegemoet.

4. Knuffeldrones op SXSW (2014)

In 2014 sprak iedereen opeens over drones. Kon je opeens gewoon kopen bij de lokale bouwmarkt. SETUP startte Knuffeldrones, waarin we met kinderen nieuwe vormen en functies voor drones verzonnen. Kan een drone je docent vervangen? En is verstoppertje spelen nog wel leuk, als drones je van bovenaf kunnen zien? We vlogen – samen met onze drones – voor het eerst naar het befaamde South-by-South-West-festival in Austin, Texas, om erover te vertellen. Keep Austin weird, zoals ze daar zeggen.

5. Zeven edities Bring Your Own Beamer (2010-2017)

Deze kan niet in de rij ontbreken. Maar liefst zeven jaar lang organiseerden we een enorme mediakunst-expo. In totaal kwamen meer dan 500 jonge kunstenaars langs met hun eigen beamer, om voor één avond hun werk te presenteren. Vette visuals, bizarre animaties en een overload aan sensorische input waarvan we dagen moesten bijkomen. En natuurlijk projection mapping. Heel veel projection mapping.

Neem anders zelf je beamer mee

6. De soundtrack van je eerste tongzoen (2015-2016)

Na de onthullingen van Edward Snowden wilden we weten hoe databrokers werken. Eén probleem: ze staan niet in de Gouden Gids. Sterker nog, ze zijn vrijwel compleet verborgen, terwijl ze enorm veel invloed hebben op de hele commercie achter het internet. Om dat beter te begrijpen, kropen we zelf in de huid van een hongerige databroker. Samen met een A-team van programmeurs, technici en data-compliance-officers bouwden we De Nationale Verjaardagskalender, een database van alle Nederlanders. Met naam, geboortedatum en cadeausuggesties op basis van profiling, allemaal verkregen uit openbare – of gekochte – bronnen. Van miljoenen Nederlanders vonden we wel iets, en van honderdduizenden mensen de hele set.

Met die data konden we interessante vragen stellen. We hadden bijvoorbeeld data van alle accountants in Nederland, en van alle amateurvoetballers. Zo konden we poules maken voor de eerste Accountancy-voetbal-wedstrijd. En op basis van historische top40-lijsten konden we voorspellen welk nummer waarschijnlijk aanstond op de achtergrond van ieders eerste tongzoen. Na twee jaar hebben we de data overigens weer gewist. Met kleffe cake en Mieke Telkamp, uiteraard.

Hoera voor miljoenen Nederlanders
In memoriam voor miljoenen Nederlanders

7. Hallo Tweede Kamer (2019)

Toegegeven, na Google Glass en DIY-databrokers lijkt deze wat minder spannend. Maar uiteindelijk willen we niet alleen speels agenderen, maar ook echt impact maken. Dus toen we in 2019 Virginia Eubanks naar Nederland haalden, regelden we ook een bezoek aan de Tweede Kamer. Eubanks schrijft over automatische besluitvorming, en hoe die algoritmes vaak de mensen onderaan de sociale ladder het hardst raken. Uiteindelijk werd SETUP genoemd in de paperback-versie van haar boek, en werden we nog vaker uitgenodigd om in de Tweede Kamer te vertellen over de noodzaak van een technologie-kritische houding – en de rol van artistiek onderzoek daarin.

And that’s our show for today. We hebben nog veel meer te vertellen, maar nostalgie moet gedoseerd worden. Bovendien staan er al weer veel nieuwe verhalen op stapel. In 2020 maken we de balans op; hoe staat de tech-industrie ervoor? Is de tijd van het data-wilde-westen al over, of moeten we nieuwe manieren vinden om juist nu verantwoordelijkheden aan te wijzen? Zo gaan we dit jaar onder andere een poging wagen om een .sorry top-level-domein te registreren.

Tot slot

Partners, makers, publiek, financiers; jullie maakten samen met ons tien jaar SETUP! Heel erg bedankt voor alle avonturen die we samen beleefden. En nu op naar de volgende.