Leven met corona-apps: zeven makers van start met nieuw onderzoek

Leven met corona-apps: zeven makers van start met nieuw onderzoek
© Nastia Cistakova
30 apr – Leestijd 8 min

Leven met corona-apps: zeven makers van start met nieuw onderzoek

Krista Hendriks

Zeven makers uit verschillende disciplines zijn dinsdagochtend van start gegaan met hun onderzoek naar corona-app scenario’s. Ze zijn geselecteerd uit SETUP’s open oproep om scenario’s rondom mogelijke corona-apps artistiek te gaan uitwerken, om zo meer grip te krijgen op de maatschappelijke implicaties van het lanceren van deze apps in Nederland.

Gerjanne van Gink, Nicky Liebregts, Myrthe Krepel en Dorian Kingma (samen Collectief SMELT), Tom SchouwAina Seerden en Niels Sinke werken de komende weken in drie teams samen tot zij op 19 mei, tegelijk met de nieuwe app presentatie van minister de Jonge, hun artistieke ontwerpen aan de wereld kunnen laten zien. Ze combineren hun achtergronden in social design, illustratie, interactieontwerp en service design. SETUP begeleidt ze in een proces dat een combinatie is van artistiek en ontwerpend onderzoek. 

Daarbij worden een aantal bredere thema’s opgezocht in het debat over corona-apps, waarbinnen de makers in teams vanuit hun verschillende disciplines speculatieve scenario’s verkennen en nieuwe inzichten opdoen.

Door deze scenario's te vangen in verhalen en beelden die voor een brede groepmensen begrijpbaar zijn, kan het debat breder gevoerd worden dan alleen door experts. 

Inzichten die anders niet aan het licht zouden komen, of pas als de technologie al geïmplementeerd is. Hoe gaan Nederlanders leven met corona-apps? Wat zijn ongewenste sociale en maatschappelijke gevolgen? Door deze scenario’s te vangen in verhalen en beelden die voor een brede groep mensen begrijpbaar zijn, kan het debat breder gevoerd worden dan alleen door experts. Wat willen we met elkaar wel en wat moeten we niet willen?

De makers vormen hun gedachten in de eerste ronde videobellen afgelopen dinsdag

Macht, schijnveiligheid en polarisatie

De aankondiging van een tender voor mogelijke corona-apps die zouden werken op basis van bluetooth tracking, bracht het debat over privacy begin april in een stroomversnelling. Maar ook andere maatschappelijke debatten kunnen door de inzet van technologische oplossingen in de strijd tegen corona in een snelkookpan geduwd worden. 

Om grip te krijgen op mogelijke scenario’s en knelpunten die er zouden kunnen zijn - voorbij privacy-issues alleen - zijn de teams in een eerste ontwerpsessie tot drie thema’s gekomen waarmee zij aan de slag zullen gaan:

  • Macht, vertrouwen en controle
    Een corona-app is uiteindelijk een vertaling van de autoriteit van bijvoorbeeld de veiligheidsregio’s, de GGD en andere maatschappelijke instellingen. Hoe gaat deze macht zich uiten? Hoe spreken we af tot hoever we ons laten beperken en wanneer we weer ‘van de ketting’ af mogen?
  • Schijnveiligheid en -objectiviteit
    We hebben de neiging om wat technologie kan vaak te overschatten. Snappen we dat een app niet alle risico’s op besmetting kan uitbannen? Hoe blijven we ook zelf nadenken? Of installeren we straks met de hele buurt de app en organiseren we daarna een buurt BBQ voor iedereen die op dit moment symptoomvrij is om even bij te komen van twee maanden afstand houden?
  • Sociale structuren en polarisatie
    Technologie is een uiting van cultuur en deze app zal daarom ook ongeschreven omgangsvormen en nieuwe etiquettes uitlokken. Welke sociale dynamiek gaat ontstaan tussen mensen die de app wel en niet gebruiken? Of mensen die hem wel gebruiken maar met andere ethische standaarden dan jij zou doen?

Dataïsme: is alles te vangen in data? 

We zien technologische oplossingen nog teveel als waardevrij, objectief en efficiënt. Maar dat zijn ze niet. Minister de Jonge en het ministerie van VWS gaan nu op zoek naar een “betrouwbare en veilige digitale oplossing” voor deze corona crisis. SETUP is niet tegen de inzet van betrouwbare en veilige digitale oplossingen tijdens de corona crisis. Alleen Cruella de Vil zal beweren dat we met onbetrouwbare en onveilige digitale oplossingen de crisis moeten bestrijden.

We zien technologische oplossingen nog teveel als waardevrij, objectief en efficiënt. Maar dat zijn ze niet.

De crux zit in kunnen doorzien wat veilig en wat betrouwbaar is. Daar zijn namelijk vele tinten grijs te vinden. Tussen veilig en onveilig. Tussen onbetrouwbaar en betrouwbaar. Kleuren die binnen de wereldbeelden van liberalen, socialisten, privacy-snowflakes en tech-optimisten fundamenteel kunnen verschillen. En daarbij horen keuzes die andere kosten, doorlooptijd, inspanning en andere praktische bezwaren met zich mee nemen.

Slechte wijk? Slappe koffie! 

Door samen te werken met kunstenaars en experts uit verschillende disciplines ontwikkelt SETUP jaarlijks installaties, beelden en verhalen die de ethische en sociale implicaties van technologische ontwikkelingen invoelbaar maken. Dat leidde in 2016 tot een serie ‘louche apparaten’, die mogelijke conclusies die uit gemeentedata kunnen worden getrokken voelbaar maakte. Zo had het koffiezetapparaat uit de serie had de slogan: “Slechte wijk? Slappe koffie!”. Maar ook maakten we in 2019  een pottenbakrobot: geen efficiënte kleimachine die jouw creativiteit uit handen neemt en je naar huis stuurt met een perfect uitgebalanceerde asbak voor je oma - maar een ervaring waarbij jouw intelligentie en creativiteit opgeteld moet worden bij de intelligentie van de machine om tot een resultaat te komen. 

Wanneer het de smaak krijgt van vieze koffie, wordt digitale ongelijkheid pas tastbaar.

Want wanneer het de smaak krijgt van vieze koffie, wordt digitale ongelijkheid pas tastbaar. Wanneer een slimme Barbie jouw kind leert over communisme, wordt kunstmatige intelligentie echt politiek. Maar wanneer robotisering de vorm krijgt van liefdevol pottenbakken, zien we dat de samenwerking tussen mens en machine ook anders kan. 

Wat er in de komende weken uit het onderzoek naar voren komt is ook voor ons nog een verrassing, maar we houden je hier op de hoogte wat er zoal voorbij komt op weg naar 19 mei!

Alle verhalen liever ook in je mailbox? 
Schrijf je in voor de SETUP nieuwsbrief