Genoeg van de sorry's

Genoeg van de sorry's
23 jan

Genoeg van de sorry's

Siri Beerends
Siri is cultuursocioloog en schrijver. Ze doet onderzoek naar authenticiteit en de manier waarop mensen en samenlevingen onder invloed van kunstmatige intelligentie meer op machines gaan lijken.

De tech-industrie is zijn onschuld verloren. Jarenlang zijn we overspoeld met excuses van ontwikkelaars en techbedrijven. Van sorry voor de retweet-knop tot sorry uw data liggen op straat. Welke tech-excuses staan ons allemaal nog meer te wachten?

Met een nieuw decennium voor de deur is 2020 het jaar om af te rekenen met oude sorry rituelen. Het is tijd om de stap te maken van verantwoording afleggen over de gevolgen van technologie naar verantwoordelijkheid nemen voor de impact van technologie.

Chris Wetherell – een oud medewerker van Twitter – heeft tot de dag van vandaag spijt van de retweet-knop:

"We might have just handed a 4-year-old a loaded weapon. Social media is broken. And the retweet is a big reason why."

Zijn excuses passen in een beweging van verschillende ontwikkelaars die in het afgelopen jaar spijt betuigden over wat ze hebben gemaakt.

De spijt industrie

VOX maakte een mooie samenvatting van werknemers van Facebook, Google en Twitter die hun wroeging wereldkundig maakten. Van manipulatie en misinformatie tot onzuivere datapraktijken en de opkomst van de aandachtseconomie, al deze onderwerpen zien we terug in hun ‘regreditorials’.

We kunnen deze beweging zien als het volwassen worden van een technologie-kritische maatschappij. Het tech debat wordt scherper gevoerd dan tien jaar geleden. Regelmatig verschijnen kritische stukken die data-schandalen op de voet volgen en vraagtekens zetten bij de macht van big tech.

Een vos verliest in de regel wel zijn haren maar niet zijn streken.

Maar we zijn er nog niet. Wetherell hint in zijn spijtbetuiging namelijk ook terloops naar zijn nieuwe tech-startup. Daarmee krijgen zijn excuses een wrange bijsmaak. Is hij oprecht of is dit een PR-offensief om zijn startup slim te positioneren in een veranderde markt? Een vos verliest in de regel wel zijn haren maar niet zijn streken.

In Nederland zien we bij de uitwerking van de GDPR een neveneffect ontstaan waarbij excuses over een verkeerde omgang met data geinstitutionaliseerd raken.

Neem bijvoorbeeld de meldplicht voor datalekken die zou moeten leiden tot meer transparantie en zorgvuldiger gebruik van data. Het onbedoelde gevolg is dat bedrijven zoeken naar gestroomlijnde manieren om reputatieschade te beperken. De gemeente Etten-Leur, Universiteit Utrecht en Jeugdzorg; allemaal zeggen ze: “sorry voor onze nalatigheid, het was niet onze bedoeling”. Of een variatie op deze geritualiseerde boetedoening.

Het sorry ritueel blijft steken in verantwoording afleggen over de gemaakte fouten.

Het ritueel blijft daarmee steken in het verantwoorden voor de gemaakte fouten, terwijl verantwoordelijkheid nemen uitblijft. Zoals journalist Audrey Watters terecht opmerkt:

“These aren’t apologies, as much as they are confessions.”

Ze bedacht er zelfs een term voor: The Tech Regrets Industry. In die zin heeft het kritische technologiedebat misschien meer weg van incident-gedreven roddelbladjournalistiek.

Verantwoordelijkheid nemen

Maar misschien is dit wat pessimistisch en zien we daadwerkelijk de eerste stappen van een industrie die het graag beter wil doen maar nog niet zo goed weet hoe.

Vanuit dit perspectief kijken we in 2020 of de tech-excuses werkelijk een kantelmoment aankondigen voor een betere technologische toekomst. Hoe kunnen we de stap maken van verantwoording afleggen over de gevolgen van technologie naar verantwoordelijkheid nemen voor de impact van technologie?

Excuses zijn voor iedereen een herkenbaar moment in een relatie: moeilijk maar met kans op verbetering, mits het van twee kanten komt. In een datahongerige techwereld is deze wederkerigheid niet gegarandeerd. We zien bij publiek, politiek en bedrijven de wil om onze technologische samenleving op een ethische, menswaardige manier vorm te geven, maar er zijn ook redenen om niet te willen veranderen.

Het verdienmodel onder onze digitale technologieën is namelijk nog steeds surveillance kapitalisme, en het dataïsme beperkt en domineert ons wereldbeeld.

SETUP ontwerpt nieuwe rituelen voor tech-excuses: wat als sorry niet het einde, maar het begin van het gesprek zou zijn?

Nieuwe rituelen

Kunnen we deze krachten wel beteugelen? Hoe nemen we verantwoordelijkheid voor technologische systemen, en hoe werkt dit ideaal in de praktijk?

In 2020 volgt SETUP actuele voorbeelden van betekenisloze sorry's. Samen met kunstenaars en ontwerpers werken we aan nieuwe, zinvolle sorry-rituelen. Om dat voor elkaar te krijgen bestuderen we drie functies van verantwoordingsprocessen:

  • (1) Terugkijken en afrekenen
  • (2) Leren en lessen trekken
  • (3) Collectief reinigend effect

Er zijn genoeg voorbeelden die laten zien hoe dit werkt voor politiek, landen en bedrijven. Denk aan parlementaire enquêtes, de Zuid-Afrikaanse waarheids- en verzoeningscommissies of de compensatie die de NS betaalt aan Holocaust-slachtoffers.

Hoe werkt dat bij technologische systemen en haar ontwikkelaars en gebruikers? In 2020 onderzoeken we dit onontgonnen terrein.

Sluit aan bij de dot-sorry revolutie

Naast het ontwerpen van nieuwe sorry-rituelen, hebben we onszelf de uitdaging gegeven om een dot-sorry top level domain (TLD) te registreren. Daar is heel wat voor nodig: een aantoonbare community en een bedrag van pakweg twee ton. Gelukkig is het internet al een plek van communities: paardenfans hebben de .horse, developers de .dev en kunstenaars de .art.

Sluit aan bij de sorry revolutie en help ons aan een .sorry topleveldomein.

.sorry wordt met jullie hulp de plek waar big-tech zijn welgemeende excuses kan maken en waar de community zich bezint op wat er nodig is om die excuses ook te kunnen aanvaarden. Het is de plek waar sorry niet het einde van het gesprek is, maar het begin. Iedereen die dit gesprek aan wil gaan, mag een sorry domein aanvragen: van www.facebook.sorry tot uber.sorry, amazon.sorry en syri.sorry.

Als de paardenfans het kunnen, dan kunnen wij het ook:

Sluit je aan
Join the dot-sorry revolution