SETUP werkt aan 21st century skills op het vmbo

SETUP werkt aan 21st century skills op het vmbo
13 mrt – Leestijd 8 min

SETUP werkt aan 21st century skills op het vmbo

Maud Vis
Maud is copywriter en editor

Veel mensen zullen het gevoel dat het hedendaagse onderwijs leerlingen niet goed bijhoudt, herkennen. Voor het cultuuronderwijs is er nu een oplossing.

Andrea loopt het kantoor van SETUP binnen, haar armen vol gipsen maskers, een mix van satanische gezichten en ouderwetse runen-achtige figuren. Ze legt de maskers neer op tafel naast een doorzichtige paspop vol draadjes, een speaker en fonkelende lampjes. Andrea is samen met kunstenaar Vincent Hoenderop druk bezig met het programmeren van deze computergestuurde buste, die voor de eindexpositie van de leerlingen wordt ingezet. De voorbereidingen voor het vmbo-lesprogramma zijn in volle gang.

Het Next Culture-project richt zich op cultuuronderwijs in de 21e eeuw. Het Next Culture-programma onderzoekt hoe de discrepantie tussen de theorie en de leefwereld van leerlingen overbrugd kan worden. Deze discrepantie blijkt namelijk een fundamenteel probleem binnen het (cultuur-)onderwijs te zijn. Het programma bestaat uit twee lessenseries, een gericht op de rol van digitale cultuur in de maatschappij, de ander op identiteit en ieders eigen verhouding tot zijn/haar (digitale en offline) omgeving. VMBO Next Culture is ontwikkeld door Stichting SETUP, Rotslab en het Globe College in Utrecht. Beide lesprogramma’s zijn in samenwerking met leerlingen en docenten, onderwijsdeskundige Claire Paulich van het Cultuurknooppunt en een aantal kunstenaars ontwikkeld.

Veel mensen zullen het gevoel dat het hedendaagse onderwijs leerlingen niet goed bijhoudt herkennen. Cultuuronderwijs biedt een ideaal platform om dit te hervormen en aan te passen aan de maatschappij van nu en de toekomst. Een sleutelbegrip hierin zijn de ‘21st century skills’, vaardigheden als computational thinking, kritisch en creatief denken en probleemoplossend vermogen. Deze vaardigheden worden in het reguliere onderwijs vrijwel niet op school aangeleerd. Next Culture is juist op deze vaardigheden gericht.

Ik sprak Andrea, onderwijsspecialist bij SETUP, over het lesprogramma.

Waarom is Next Culture gericht op het vmbo?

Het vmbo is een grote doelgroep waarbij veel kansen liggen, doordat de overheid veel investeert in vernieuwing. Tegelijkertijd is het ook een unieke doelgroep; de traditionele lesmethode van passief stof ontvangen in de schoolbanken werkt niet. SETUP en Rotslab begonnen aan het project met de stelling dat vmbo-leerlingen beter gedijen bij maak-onderwijs. Daarnaast vindt er vaker vernieuwing plaats in het vmbo. Docenten lijken opener te staan voor verandering of nieuwe ontwikkelingen, omdat dat vaak de punten zijn waarop zij verbinding kunnen maken met de leerlingen. Next Culture wilde op dit kruispunt van verbinding gaan zitten.

Wat houdt het Next Culture-project precies in?

Next Culture is een interdisciplinair, vakoverstijgend lesprogramma dat gericht is op digitale cultuur. Leerlingen en docenten leren samen ontdekken. Dit komt mede doordat het programma draait om digitale cultuur. Leerlingen weten daar vaak andere dingen over dan de docent, waardoor ze elkaar ergens in het midden moeten ontmoeten.

Je ziet een verbinding met de ruimte tot stand komen tijdens zo’n les, een positieve relatie met een omgeving, waardoor creativiteit en persoonlijke groei worden gestimuleerd.

Hoe werkte dat en wat voor effecten zagen jullie bij leerlingen?

In de Next Culture-labruimte gelden andere regels dan in een normaal klaslokaal. Dat maakt de les spannender en zorgt ervoor dat leerlingen en docent betrokken raken bij de les. Het was voor docenten en leerlingen wel wennen om vrij al hun ideeën te uiten. Al met al een heel onderzoekend en experimenteel lesprogramma. De effecten zijn duidelijk zichtbaar in de klas. Leerlingen laten meer van zichzelf zien, op een heel andere manier dan in een reguliere les. Dit komt mede doordat wij de vrijheid hadden tijdens de ontwikkeling van het programma om zo’n andere omgeving te creëren. Je ziet een verbinding met de ruimte tot stand komen tijdens zo’n les, een positieve relatie met een omgeving, waardoor creativiteit en persoonlijke groei worden gestimuleerd. Dat zie je niet vaak gebeuren in een klaslokaal.

© Een van de maskers voor de lessen

De lessen worden gegeven in een Yurt. Waarom?

We hebben ervoor gekozen om de lessen in een Yurt (een traditionele Mongoolse tent, die vooral wordt gebruikt voor bewoning door rondtrekkende veenomaden) te geven. De Yurt functioneert als culturele labruimte. We vonden het reizende karakter van de Yurt goed bij de zoektocht naar nieuw cultuuronderwijs passen. In het begin vonden de leerlingen de Yurt vreselijk; hij zou stinken naar ‘geit’, het was te donker… maar toen het lesprogramma begon en de Yurt de leerlingen toesprak (via een door SETUP gebouwde applicatie) wilden de leerlingen alleen nog maar les in de Yurt.

Next Culture: de toekomst van al het cultuuronderwijs?

Bij het maken van de lessenseries is rekening gehouden met de logistiek, planning en lesinhoud van de docenten en leerlingen op het Globe College. Dat betekent dat het schoolspecifiek is. Daarnaast is het programma gericht op actieve co-creatie met docenten. Ieder lesprogramma is dus uniek. Maar het programma zou voor iedere school aangepast in een eigen versie een vernieuwingsslag kunnen geven aan het cultuuronderwijs. Hierbij is de uitdaging om dit op grote schaal te doen. Het blijft namelijk echt maatwerk.

Heeft het programma ook potentie buiten het schooldomein?

Zeker, een programma als dit kan ook buiten dit schooldomein toegepast worden. Het is voor iedereen immers leuk (en nuttig) om zich te verdiepen in digitale cultuur. Om dit te bewerkstelligen stonden we bijvoorbeeld afgelopen november met de Yurt op Culturele Zondag Digitale Cultuur. Op de Stadhuisbrug kon het publiek de Yurt ervaren. De reacties waren super enthousiast! Bij SETUP zijn we op zoek naar een soort emancipatie in digitale cultuur. We willen dat mensen zich bewust worden van de mogelijkheden van technologie, maar daar tegelijkertijd ook kritisch naar kunnen blijven kijken.

Ten slotte, is er nog iets waar je direct aan moet denken bij het ontwerpproces van het lesprogramma?

Dat was de cabrio-Yurt. Omdat we volgens de brandveiligheid van de school een open ruimte nodig hadden waar de sprinklers bij konden, moesten we een creatieve oplossing vinden voor onze Yurt. Schooldirecteur Frank Corneth kwam toen met het idee van een cabrio-Yurt; een open constructie die nog wel een omarmend gevoel gaf. Bij het maken van nieuwe leeromgevingen, ontstaan er dus niet alleen didactische uitdagingen - maar moet je soms ook stoeien met facilitair beheer.

Next Culture Lab is een project van SETUP, Rotslab, het Globe College en basisschool de Spits. Lees meer over Next Culture en aankomende evenementen op www.nextculture.nl.

© De Yurt tijdens Culturele Zondagen
Bart Leguijt