Hoe leer je een robot pottenbakken?

Hoe leer je een robot pottenbakken?
21 mrt

Hoe leer je een robot pottenbakken?

Rianne Riemens
Rianne onderzoekt en schrijft over nieuwe technologie.

SETUP en Casper de Jong duiken in de wereld van het pottenbakken. Kun je een robot leren pottenbakken?

Voor ons jaarprogramma Unchained Melody duiken SETUP en kunstenaar Casper de Jong in de wereld van het pottenbakken. Kunnen we een robot maken die kan pottenbakken? En hoe werkt deze dan samen met een mens? Zo onderzoeken we hoe mens en machine kunnen samenwerken en versmelten. Op deze blog lees je over ons onderzoek.

19 april

Afgelopen zondag hebben we tijdens Culturele Zondag Go West voor het eerst publiekelijk potten gemaakt. De robot zelf was er nog niet bij, daar wordt nog hard aan gewerkt. Dus stonden we met de draaitafel, 100 kilo klei en nieuwe tools bij de Nijverheid. Met onze nieuwe teaser op de achtergrond konden mensen plaatsnemen om voor het eerst te pottenbakken.

We probeerde soms zo min mogelijk te vertellen om te kijken waar mensen op vast liepen, en dat gebeurde met de meest uiteenlopende redenen. Weer bleek: pottenbakken is niet zo makkelijk! Ondanks dat de robot er niet bij was, hebben we ook voor onszelf veel geleerd. Sommige dingen die we al wisten (alles, maar dan ook alles, gaat onder de klei zitten), maar we kwamen er ook achter dat er bijna niemand was die bang was om vies te worden, iedereen was enthousiast.

Pottenbakken tijdens Culturele Zondag

Bewapend met de waterslang automatiseerden we het proces van water toevoegen. De eerste stap van automatisatie was er dus. Het gaf een komisch effect om het water uit en slangetje over handen te zien vallen, vooral als het iets onverwachts kwam. Kortom: het was een nuttige testdag waarop we veel hebben geleerd over benodigdheden op locatie, de eerste stappen van nieuwe pottenbakkers en de diversiteit in handelingen van mensen.

13 april

Casper bouwt verder aan de robot. Na een testfase met een kartonnen robot blijkt dat het belangrijk is dat de robot voor de mens zit bij het pottenbakken, in plaats van andersom. Als de robot achter zit en zijn mechanische armen om je heen slaat geeft dat een onprettig gevoel. Dan komt de volgende vraag: waar moet de draaischijf worden gepositioneerd zodat en de robot en mensen bij de klei kunnen? 

11 april

Een eerste teaser. Coming soon...

Smeltkroezen met een pottenbakrobot

18 maart: De robotarm ontwikkelen

Casper gaat op bezoek bij Protospace. Met een papieren robot wordt onderzocht hoe de robotarm moet kunnen bewegen om een pot te maken. Welke hoek moet de arm kunnen maken? Hoe zorg je ervoor dat de arm de klei niet van de draaitafel gooit? En dat de klei ook niet de robot omgooit?

Casper oefent met een prototype van de robot

13 maart: Protospace

Niet alleen werken we samen met Werfklei, ook Protospace is verbonden aan het project. Protospace is een stichting met werknemers die onder andere gespecialiseerd zijn in robotica en het ontwerpen daarvan. Een interessante samenwerking waar kunst, (technisch)ontwerp, ambacht en wetenschap elkaar op vele fronten treffen.

De samenwerking biedt ons de mogelijkheid om de robot te ontwikkelen. Casper: “Voor mij voegt deze samenwerking een heel nieuw aspect toe aan het maken van robots. Dacht ik eerst aan materialen die ik zelf kan bewerken en laten bewegen, is er nu een lab met ervaren ‘robotmakers’ die op professioneel niveau robots ontwerpen die in eerste instantie meer voor praktische doeleinden zijn bedoeld en niet voor esthetische of conceptuele doeleinden.” Zo zorgt de samenwerking voor een uitwisseling van perspectieven.

20 februari: De robot als kunstenaar

Nu we het pottenbakken hebben bestudeerd, is het tijd om ons op de robot te richten. Wat voor type robot moet het worden? Robots kunnen lomp zijn, maar zijn ook vele malen preciezer dan mensen, als ze tekenen of verven kunnen ze dat zo strak doen als gewenst is. Of dit proces van pottenbakken ook zo door een robot kan worden uitgevoerd is nog maar de vraag, er zit veel gevoel in.

Charlotte Nordmoen

Charlotte Nordmoen ontwikkelde een robotarm die wel goed kan pottenbakken. Zoals te zien in het filmpje is de robot hier de ‘artiest’ en is het de mens die de rotklusjes opknapt. Maar in hoeverre wordt de kunstenaar dan nog gewaardeerd?

Dit is niet het soort samenwerking waar wij naar op zoek zijn. Casper: "We willen niet de robot versus de mens positioneren, maar de samenwerking van mens en machine onderzoeken. Zo willen we uitzoeken of een versmelting tussen mens en machine, waarbij beiden elkaar aanvullen, tot een geheel nieuwe ervaring kan leiden." Dit vraagt niet alleen om het onderzoeken van hoe je samen kunt pottenbakken, maar hoe je tot een professionele relatie kunt komen.

10 februari: Zelf aan de slag

Na het observeren van pottenbakkers is het tijd om zelf aan de slag te gaan. Casper: “Ondertussen heb ik een paar keer achter de draaitafel gezeten bij Werfklei om de basistechnieken te leren. Het is fijn om te weten hoe de klei voelt alvorens ik een robot kan maken waarmee je dat samen moet doen.” We hadden niet gedacht dat het makkelijk zou zijn, maar pottenbakken is echt een stuk gecompliceerder en subtieler dan gedacht. Elke stap is er één waar een hoop fout kan gaan en het hele proces opnieuw moet, niet alleen tijdens het draaien, maar ook tijdens het drogen, afdraaien, bakken, glazuren, opnieuw bakken.

Nu Casper de beginselen van het pottenbakken onder de knie heeft, kan hij nadenken over wat de robot zou kunnen betekenen voor de mens en andersom. “In mijn hoofd speel ik scènes uit achter de draaitafel, waarin ik de positie van de robot of mens aanneem om zo een feeling te krijgen van hoe het moet zijn.”

Cursisten tijdens de pottenbakworkshop

23 januari: Pottenbakkers observeren

We wonen een pottenbakcursus bij van pottenbakker Reinier van Werfklei in Utrecht. We leren over de juiste vochtigheid van klei en hoe je klei kunt centreren en afdraaien op de draaischijf. Pottenbakken is niet makkelijk, dat blijkt al snel. Ondertussen maken we aantekeningen: welke bewegingen maken de cursisten? Hoe houd je de klei onder controle? Welke gereedschappen worden gebruikt om de vorm en dikte aan te passen?

© Cursisten tijdens de pottenbakworkshop

18 januari: Pottenbakken is het nieuwe yoga

Pottenbakken is hot! NRC maakte een reportage over de populariteit van pottenbakken. “Kleien en pottenbakken is niet alleen een leuke manier om mooie dingen te maken, het is ook behoorlijk mindful. Achter de draaischijf moet je constant accepteren dat wat je wilt, niet lukt.” Maar wat wij ons afvragen: kun je ervoor zorgen dat het pottenbakken niet een vlucht is van de digitale wereld, maar een mindful manier om met techniek bezig te zijn? Hoe kunnen mens en robot elkaar aanvullen?

15 januari: Zwijmelen bij Ghost

Inspiratie voor het pottenbakken komt van de romantische film Ghost, waarin Demi Moore en Patrick Swayze samen pottenbakken. Demi is bezig met een nachtelijke sessie pottenbakken, wanneer Patrick zich bij haar voegt en ze samen de klei bewerken. Pottenbakken was nooit meer hetzelfde!

Het productieteam licht toe dat het maken van de scène een technische uitdaging was: “There’s a lot of footage of things flopping and spattering.” De andere uitdaging: “achieving that wetness, so it was sensual, but not that it splattered all over their faces.”

Meer weten? Gedurende het proces zullen we onze blog regelmatig updaten, dus houd deze pagina in de gaten.