Lesbische boeken, negermuziek en Facebook

Lesbische boeken, negermuziek en Facebook
© New Line Cinema
7 jun 2016 – Leestijd 6 min

Lesbische boeken, negermuziek en Facebook

Ellen Bijsterbosch

SETUP verzamelt bakken met persoonlijke informatie voor haar Nationale Verjaardagskalender. Maar we moeten ook weer een hoop weggooien.

De afgelopen dagen was er enige ophef over de uitspraken die Jim Underwood (Head of Entertainment bij Facebook) vorige week deed in een panel op SXSW. Voor de film Straight Outta Compton werden verschillende trailers gemaakt gedifferentieerd op basis van etniciteit, en gepromoot via Facebook. Underwood noemde het succes van de film naar aanleiding hiervan “a victory for race-specific marketing”.

A victory for race-specific marketing

Een paar dagen later werd in een artikel op Ars Technica duidelijk wat Facebook daarmee bedoelde. Facebook vraagt zijn gebruikers niet om hun ras aan te geven, maar richt hun marketing op “etnische activiteiten en interesses”. Zij stellen dat ze zich daarmee richten op een performatieve etnische identiteit, en niet op een essentialistische. Houd je van rapmuziek, like je BET op Facebook, en heb je artikelen gedeeld die gerelateerd zijn aan de #BlackLivesMatter-beweging? Dan had je een grote kans om een African-American versie van de filmtrailer voorgeschoteld te krijgen.

De Nationale Verjaardagskalender

Vorige week was ook SETUP met een delegatie op technologiefestival SXSW. We gaven er een presentatie over De Nationale Verjaardagskalender, onze poging om een database te maken van alle Nederlanders.

Ons project kreeg opvallend genoeg veel aandacht van Duitse media. Süddeutsche Zeitung, ZEIT en Der Spiegel schreven over DIY NSA (zoals we ons project voor het Amerikaanse publiek hebben genoemd). In het interview dat we met Der Spiegel hadden, maakten we duidelijk dat we uiteraard verre van dezelfde middelen als de NSA gebruik hebben gemaakt. Zowel qua tijd, mankracht als qua technologische hulpmiddelen kwamen we natuurlijk niet in de buurt.

Gevoelige gegevens

Maar het belangrijkste verschil met de NSA was eigenlijk hoe ‘braaf’ we alles hebben gedaan. We hebben geen gegevens verzameld van minderjarigen, en we hebben ook geen zogeheten bijzondere of gevoelige gegevens verzameld, zoals gegevens over religie, gezondheid, seksuele voorkeur en ras. Deze gegevens zijn extra gevoelig, en mogen niet zomaar gebruikt worden. Je kunt je voorstellen waarom: in bepaalde contexten kunnen deze gegevens schadelijk zijn voor degene die het betreft. Een sprekend actueel voorbeeld is het lek bij vreemdgangerswebsite Ashley Madison vorig jaar. Een aantal mensen beroofden zichzelf van het leven toen hun naam publiekelijk bekend werd.

Het bepalen van of iets een gevoelig gegeven is, bleek tijdens het maken van De Nationale Verjaardagskalender nog niet zo eenvoudig. Gelukkig werden we door de Privacy Company bijgestaan tijdens de hackathons. Een casus waar ik door de race-specific marketing van Facebook aan moest denken, was het scrapen van een zeer gedateerde social mediawebsite. Doordat je zonder in te loggen toegang had tot alle profielen, was deze website voor ons een goudmijn. Lievelingsboeken, muziek, werk, hobbies: tot allerhande extra’s hadden we toegang. Feest! We willen met de verjaardagskalender namelijk ook cadeausuggesties doen, dus deze informatie was zeer waardevol voor ons.

Al gauw bleek echter dat we veel van deze gegevens niet zomaar konden gebruiken. Bij het kopje “werk” hadden veel gebruikers beroepen als leraar, verpleegster of accountant ingevuld, maar we zagen al gauw dat ook een behoorlijk aantal dingen hadden ingevuld als “sinds mijn hernia ben ik arbeidsongeschikt”. Ai, dat is een medisch gegeven. In de prullenbak ermee.

Bouwen aan de Nationale Verjaardagskalender

Het grijze gebied

Naast de hernia’s, tromboses en borstkankers bleven er echter ook nog veel gegevens over waar we twijfel over hadden. Hoe ga je om met iemand die graag “negermuziek” [sic] luistert, of iemand die “lesbische boeken” [sic] leest? Op dit gebied hebben we veel van de Privacy Company geleerd.

De crux zit hem in dat er vanuit privacy-oogpunt een rechtstreeks verband moet zijn tussen het gevoelige gegeven en de persoon om wie het gaat. Dus: kun je op basis van iemands voorkeur voor lesbische boeken iets zeggen over iemands seksualiteit? Kun je op basis van het feit dat iemand zegt van negermuziek te houden, zeggen dat dat rechtstreeks verband houdt met de etnische afkomst van die persoon?

De Privacy Company gaf ons aan dat hoewel de term negermuziek niet zo chique is, er hier geen sprake is van een gevoelig gegeven. Het houdt namelijk geen direct verband met de etniciteit van de persoon die deze uitspraak deed. De lesbische boeken hebben we echter buiten onze verjaardagskalender moeten houden. Binnen de context van de site waar we deze gegevens gevonden hadden was er genoeg reden om aan te nemen dat een voorkeur voor lesbische boeken verband hield met de seksuele voorkeur van die persoon. In een andere context kan dat ook weer anders zijn, bijvoorbeeld als de betreffende persoon een onderzoeker is op het gebied van gender.

Kortom
Negermuziek: ja
Lesbische boeken: nee

En Facebook dan?

De vraag die nu bij mij overblijft is of Facebook met hun definitie van etnicititeit – performatief in plaats van essentialistisch, zoals ze zelf zeggen – wel voldoet aan de Wet Bescherming Persoonsgegevens zoals die in Nederland bestaat. Het lijkt een beetje een makkelijke uitleg van Facebook. Natuurlijk is het liken van hiphop-artiesten (één van de markers die Facebook gebruikte om te bepalen welke versie van de filmtrailer je te zien kreeg) nog niet per se een gevoelig persoonsgegeven. Met het maken van profielen op basis van wie frequent artikelen deelden over #BlackLivesMatter krijg ik echter wel een ongemakkelijk gevoel. Je zou kunnen beargumenteren dat dat in de “lesbische boeken”-categorie valt.

Lees meer over De Nationale Verjaardagskalender.