Meer diversiteit op de innovatievloer

Meer diversiteit op de innovatievloer

Magazine

Heb je altijd al willen weten welke chipssmaak je bent? Of welk ayurveda-, bloem- of seizoentype? Nee? Dan hebben wij de ideale test voor jou. Een no-nonsense test voor no-nonsense innovatie. Top story


Siri Beerends donderdag 19 juli 2018
Inhoud: 

Aan de hand van acht meerkeuzevragen over actuele technologische ontwikkelingen kom je te weten welk type innovator jij bent. De test onderscheidt vier verschillende typen:

Techno-optimist

Je weet goed de weg op de digitale snelweg, je was de eerste van je vrienden met cryptocurrencies en hebt met de winst daarvan alvast je eerste nano-computer gekocht. Voor jou kent het digitale domein geen geheimen. Sterker nog, laat die slimme toekomst maar komen; jij speelt de hoofdrol. Maar soms laat je je teveel meeslepen in je optimisme; je dringt slimme tools en nieuwe gadgets op aan mensen die daar niet op zitten te wachten. Bedenk dat wat voor jou werkt niet altijd voor iedereen werkt. Waar worden we als mens en samenleving echt beter van?

Ethisch hacker

Je bent goed op de hoogte van digitale ontwikkelingen en weet deze naar eigen hand te zetten. Ook maak je weloverwogen keuzes in de online diensten die je gebruikt en scherm je je accounts goed af met unieke wachtwoorden. Maar soms breekt deze Spartaanse houding je op. Bijvoorbeeld als je voor de zoveelste keer een wachtwoord bent vergeten en daardoor je encrypted telefoon niet meer kunt gebruiken. Probeer wat vaker te vertrouwen op de default instellingen van je smartphone. En digitale contactenlijsten hebben ook voordelen; wie weet kom je er vrienden in tegen die je al jaren niet hebt gesproken?

Conservatief pessimist

Je irriteert je aan de steeds verdergaande digitalisering. Laten we a.u.b. vooral nog met elkaar een gesprek voeren zonder de tussenkomst van schermen, data en algoritmen. Deze weerstand maakt je van nature kritisch ten opzichte van technologie. Kunnen onze kinderen straks nog wel buitenspelen? Je bent niet bang om de boot te missen, maar kan het op z’n tijd ook niet interessant zijn om eens door Silicon Valley te touren? Zit er onder alle hypes en gadgets echt geen oprechte innovatieve sector?

Technologisch pragmatist

Je ziet de digitale ontwikkelingen met lichte scepsis tegemoet. Je bent er geen voorstander van om alle tools met elkaar te verbinden, maar aan de andere kant, als het jou voordelen oplevert... why not. Het debat over Facebook interesseert je weinig, zolang jij je vakantiefoto’s maar kunt delen met je vrienden. Soms schiet dit pragmatisme door in een laissez-faire mentaliteit. Misschien voel je persoonlijk geen consequenties van nieuwe technologie, maar weet je zeker dat dit voor iedereen het geval is? Het zal je goed doen om alle ideologische vergezichten eens serieus te nemen.

Techno-optimisten, techno-optimisten en techno-optimisten

De vier typen zijn natuurlijk een simplificatie, maar ze laten duidelijk zien waar in het innovatiespectrum je ongeveer zit: of je meer aan de conservatieve kant zit of aan de progressieve kant, en of je meer een volger bent of vooroploper.

Door nieuwe technologieën te bediscussiëren met verschillende innovatietypen, kan dialoog onderdeel worden van innovatie.

De uitslagen kunnen een goede conversatiestarter zijn. Ga als techno-optimist met een ethisch hacker of conservatief pessimist in gesprek en jullie werelden zullen elkaar perfect aanvullen. Door nieuwe technologieën en hun (mogelijke) gevolgen te bediscussiëren met verschillende innovatietypen, kan dialoog onderdeel worden van technologische innovatie. Zo'n dialoog met andersdenkenden blijkt hard nodig.

Vorige maand trokken we voor het eerst de weide wereld in met onze test. Op het congres voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) vulden 60 congresbezoekers de innovatortest in. Onder hen 2 burgemeesters, 11 raadsleden, 11 wethouders en 36 overige bezoekers bestaande uit gemeentesecretarissen, algemeen directeuren en VNG medewerkers. Een ruime meederheid bleek aan de techno-optimistische kant te zitten.

De innovatie typen op het VNG congres

Techno-optimisten staan positief tegenover technologische ontwikkelingen maar zijn lang niet altijd even kritisch. Ze denken bijvoorbeeld dat algoritmen op een neutrale manier beslissingen kunnen nemen en vinden dat zorgrobots mogen liegen zolang zorgontvangers zich daar beter door voelen. De nieuwste gadgets zijn voor hun interessanter dan de geüpdatete privacy voorwaarden van Facebook.

De meeste congresbezoekers waren technologisch pragmatisten: zij gebruiken technologie op een manier die hen praktisch uitkomt en zijn niet bezig met de ethische implicaties, langetermijneffecten en maatschappelijke gevolgen van hedendaagse technologieën. Bij de vraag “Hoe ga jij met robots samenwerken in de toekomst?” kiezen pragmatisten voor de antwoordoptie: “Robots maken mijn werk makkelijker. Ik kan me beter concentreren op waar robots niet goed in zijn, al weet ik nog niet wat dat dan precies is.

"Aardappels Vlees Groenten? Geen idee waar dit over gaat."

Aanvankelijk hadden wij de techno-optimist getypeerd als iemand die op de hoogte is van de nieuwste ontwikkelingen; iemand voor wie het digitale domein geen geheimen kent.

Maar een van de techno-optimistische wethouders koos bij de vraag over de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) voor de antwoordoptie “Aardappels-Vlees-Groenten? geen idee waar dit over gaat.” Blijkbaar gaan techno-optimisme en een goed geïnformeerd kader niet vanzelfsprekend samen.

Onder de raadsleden, wethouders en burgemeesters waren geen conservatieve pessimisten te bekennen. Uit de resultaten kunnen we grofweg opmaken dat de overheidssector innovatie omarmt en niet bang is voor technologische ontwikkelingen. Maar daarin lijken ze wel erg volgzaam te zijn. Zo waren de test-invullers lang niet altijd op de hoogte van de werking en effecten van hedendaagse technologieën. Een aantal raadsleden en wethouders vulden bijvoorbeeld in dat algoritmen die juridische beslissingen nemen, argumenten neutraler kunnen afwegen dan mensen. Het misverstand dat algoritmen neutraal zijn is blijkbaar nog niet overal doorbroken want consistentie wordt nog altijd verward met neutraliteit.

In hoeverre kunnen overheidsfunctionarissen gefundeerd optimistisch zijn over een technologie als zij deze nog niet goed begrijpen? Op de hoogte zijn van technologische, maatschappelijke èn ethische ontwikkelingen is een voorwaarde om weloverwogen beslissingen te kunnen nemen over de doorontwikkeling en implementatie van nieuwe technologieën.

Eenzijdig geluid op de innovatievloer

Op het VNG congres kregen we meerdere malen te horen dat onze test hard nodig is omdat bedrijven en overheden weinig zouden reflecteren op de maatschappelijke en ethische implicaties van de technologieën die zij ontwikkelen en gebruiken. Wie regelmatig congressen, debatten en bijeenkomsten over digitalisering afstruint kan dat beamen.

Op de smart city-summits en innovatie-congressen overheerst het eenzijdige geluid van de techno-optimist. Technologische ontwikkelingen worden hier gepresenteerd als een niet te stoppen trein waardoor elke vorm van verzet bij voorbaat al wordt verbannen naar de irrationele hoek.

De excuus-ethicus houdt een mooi verhaal maar als puntje bij paaltje komt wordt ethiek vooral beschouwd als een obstakel voor winstgevende innovaties. Weerloos moeten we ons overgeven aan commercieel geïnspireerde experts die de laatste technologische toepassingen aan ons dicteren als een onafwendbaar natuurverschijnsel. Techniekkritiek is iets voor zwartkijkers, paranoïde gekkies of angsthazen; typeringen waar niemand zich graag mee identificeert, dus deinen we mee op de maat van de jubelende tech-optimist die ons een 'slimme' toekomst belooft waarin alles efficiënt wordt aangestuurd door algoritmen.

Niet alles wat technologisch mogelijk is, is maatschappelijk gewenst.

Maar technologische ontwikkelingen zijn geen onafwendbare natuurverschijnselen.
Het zijn ontwikkelingen waar we zelf vorm aan geven. Dat gaat stukken beter als innovatie iets wordt van ons allemaal; iets van techno-optimisten, ethisch hackers, conservatieve pessimisten, technologisch pragmatisten en alles daartussenin. Het is hoog tijd voor meer diversiteit op de innovatievloer.

Ethiek is geen obstakel voor winstgevende innovatie, het is een stimulans voor no-nonsense innovaties die vergezichten en ethische implicaties tijdig meenemen in het ontwikkelingsproces. Niet alles wat technologisch mogelijk is, is immers maatschappelijk gewenst.

Responsible Innovation

De innovatortest maakt deel uit van ons Responsible Innovation programma waarmee we professionals stimuleren om ethische vragen over onze technologische samenleving te stellen èn te beantwoorden. We verkennen, ontrafelen en bediscussiëren nieuwe technologieën en hun mogelijke gevolgen door programma’s op maat te ontwikkelen voor overheden en non-profits.

Benieuwd naar wat Responsible Innovation voor jou kan betekenen? Neem contact met ons op via info@setup.nl