Algoritmisch Historisch Museum: Verzuilingstinder

Algoritmisch Historisch Museum: Verzuilingstinder

Magazine
© Dongwei Su

Is Tinder er in geslaagd om de moderne tijdsgeest op het gebied van menselijke aantrekkingskracht in getallen te vatten? Top story


Floris Koster maandag 6 november 2017
Inhoud: 

Algoritmes, wie kent ze niet? Maar wat doen algoritmes eigenlijk, waar komen ze vandaan en hoe beïnvloeden ze onze maatschappij?

Deze vraag probeerde we afgelopen week te beantwoorden op de Dutch Design Week in Eindhoven. Maar een antwoord hier op vinden was lang niet zo gemakkelijk als het lijkt. In een artikel over het vrouwenkiesrecht schreven we eerder al dat technologieën niet vanzelfsprekend neutraal en objectief hoeven te zijn. Dat wil niet zeggen dat elk apparaat of algoritme opeens kwaadaardig is, maar dat er wellicht haken en ogen aan zitten die we misschien niet eens doorhebben. En het niet door hebben van potentiële risico’s rondom deze technologie is juist niet wat we willen, zeker als we blind vertrouwen op technologieën die ons helpen keuzes te maken, zoals Tinder.

© Dongwei Su

Tinder

Je kent vast wel iemand die Tinder gebruikt heeft. Of misschien is het wel een van jouw guilty pleasures. Dat is niet zo gek, want het is wereldwijd de meest populaire dating app waarbij je een willekeurige lijst met potentiele dates voorgeschoteld krijgt die jij één voor één kunt liken in de hoop op een match. Wacht, een willekeurige lijst? Fout! Uit een interview met de ontwikkelaars van Tinder is gebleken dat deze lijst helemaal niet zo willekeurig is als we willen geloven. Tinder houdt namelijk een ‘aantrekkelijkheidsscore’ bij van iedere gebruiker. Elke Tinder gebruiker heeft een zogenoemde ‘Elo-score’ die aangeeft hoe die persoon zich verhoudt tot de rest van de gebruikersgemeenschap. Deze score is gebaseerd op realtime feedback van andere gebruikers op basis van hun like-gedrag. Handig natuurlijk, want Tinder wil je een positieve ervaring bieden en toont je daarom gebruikers met een vergelijkbare Elo-score. Deze gebruikers hebben mogelijk een vergelijke levensstijl, gevoel voor (of afkeer van) avontuur en andere kenmerken.

Utopisch?

Hiermee lijkt Tinder erin geslaagd te zijn om de moderne tijdsgeest op het gebied van menselijke aantrekkingskracht in getallen te vatten. Hoewel het natuurlijk handig is van Tinder om alleen profielen te tonen aan je die je waarschijnlijk leuk vindt, zitten hier nogal wat haken en ogen aan. In het Algoritmisch Historisch Museum duiken we daarom in de algoritmen van onder andere Tinder. We laten niet zien hoe ze vandaag de dag werken, maar hoe ze eventueel in de jaren ’50 van de vorig eeuw gewerkt zouden hebben. Dit is een bewuste keuze, want toen was het lang niet zo logisch dat je met zomaar iedereen kon daten, laat staan trouwen. De jaren ’50, de tijd waarin roken nog gezond was, de babyboomers opkwamen en de katholieke verzuiling zijn hoogtijdagen kende. In dit artikel nemen we je mee naar Sint-Michielsgestel.

© Dongwei Su

20e eeuw: Verzuiling en Seksuele Moraal

Tot in 1950 heeft de kerk een grote invloed gehad op het huwelijksleven van de Nederlandse katholieken. De invloed van de kerk begon al bij de keuze van de huwelijkspartner, die bij voorkeur katholiek moest zijn. Als katholiek mocht je niet trouwen met iemand van een ander geloof of erger nog: zonder geloof. Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen,  werd er gezegd.

Voor sommige katholieke ongehuwde katholieken was het lastig een geschikte partner te vinden. Voor de kerk was het bovendien van belang dat er een partner werd gevonden waarmee zoveel mogelijk kinderen voortgebracht konden worden. Omstreeks 1947 staken in Sint-Michielsgestel daarom de lokale pastoor Johannes Streukens en de wiskundige Albert Akersloot de hoofden bij elkaar.

Het resultaat was de Rekenbezegelaar, een wonderlijk apparaat waarin de kennis en ervaring van pastoor Streukens waren omgezet in wiskundige formules. Na enige scepsis vanuit het bisdom ‘s Hertogenbosch kregen zij in september 1948 goedkeuring voor het gebruik van het apparaat en werd het Rekenkundig Bureau voor Huwelijksbemiddeling voor Katholieken opgericht.

Voor het Rekenkundig Bureau konden katholieken zich per briefkaart aanmelden en daarna dienden zij een uitgebreide vragenlijst in te vullen. Vervolgens werden de ongehuwden op algoritmische wijze gekoppeld aan de optimale kandidaat. Enkele duizenden katholieken hebben tussen 1948-1965 gebruik gemaakt van deze dienst.

Verzuiling in de 21e eeuw

De Rekenbezegelaar gaf bezoekers op de Dutch Design Week de kans om zelf aan de knoppen van het dating-algoritme te zitten. Op basis van verschillende factoren, zoals op welke leeftijd iemand zijn communie afgerond heeft, geeft het apparaat een potentiële match. Hoewel deze match nergens op gebaseerd is, laat het bezoekers wel zien hoe personen worden gerangschikt op basis van verschillende factoren zoals dat ook op Tinder gebeurd. Uiteraard fictief, maar wellicht niet eens vergezocht. Ten opzichte van de tijd waarin de katholieke verzuiling zijn hoogtijdagen kende, lijkt Tinder een oplossing te bieden aan de huidige seksuele moraal: we zijn vrij om te daten met wie we maar willen, dat is het idee.

Desondanks is de manier van dataverwerking niet ideaal. Want wie zegt dat het algoritme achter Tinder het juist heeft? Misschien val je wel helemaal niet op iemand die elk weekend met zijn vrienden gaat vissen. En hoe weet Tinder dan jouw voorkeuren? Dit klinkt nog redelijk onschuldig, maar het probleem is groter. Het hele idee dat gebruikers aan elkaar gekoppeld worden op basis van een ‘Elo score’ gaat in tegen het idee dat we vrij zijn om te doen wat we willen. Hoewel we denken een willekeurige lijst met personen te zien op Tinder, schuilen er allerlei wiskundige principes achter de software die voor jou bepalen wat bij je past. In dat opzicht gaat Tinder zelfs verder dan de Rekenbezegelaar tijdens de verzuiling. Naast religie kijkt het namelijk ook naar opleidingsniveau, uiterlijk en zelfs huidskleur. 

Conclusie

Tinder is slechts een van de vele voorbeelden van de digitale tools die we dagelijks gebruiken. Dankzij apps zoals Tinder komen we gemakkelijker met elkaar in contact dan ooit. Steeds meer van ons culturele, politieke en sociale leven speelt zich online af. Daarom is het belangrijk om te beseffen dat algoritmes hier een cruciale rol spelen en niet alles zo objectief of neutraal is als het doet lijken.