Stichting Facebook Museum is officieel – dit is ons bestuur

Het is officieel: de akte is de notaris gepasseerd, de handtekeningen zijn gezet. Stichting Facebook Museum is een feit! En bij een stichting hoort natuurlijk een passend bestuur. Een groep van betrokken personen die het verhaal van het Facebook Museum zelf uitdragen. Die hebben we gevonden: Paulien Dresscher, Francis Zwart en Jelle van der Ster. We stellen je ze graag even voor. 

Hoe komen we emotioneel los van Facebook? Een vraag waar maar weinig aandacht voor is, aldus Jelle van der Ster – algemeen directeur SETUP en initiatiefnemer van het Facebook Museum. Het platform ligt onder vuur, wat terecht is, stelt hij. Maar in het vurige debat om dit platform daardoor stante pede massaal te verlaten, gaan we voorbij aan het lief en leed dat we gedeeld hebben op dit platform en welke waarde dat heeft voor onze maatschappij. Jelle: “Facebook is een spiegel van wie we waren, en hoe we met elkaar omgingen in een bijzondere online periode. Mijn inziens is Facebook daarom digitaal cultureel erfgoed.”

"Het is essentieel dat we de geschiedschrijving niet aan Mark Zuckerberg overlaten, maar zelf in de hand nemen."

Ondanks dat dit erfgoed gezamenlijk gecreëerd is – we posten en liketen er immers flink op los – is dit nauwelijks écht van ons. In de algemene voorwaarden van Facebook staat dat je “eigenaar” bent van de content die je post en deelt op het platform. Maar dat je hiermee Facebook “een niet-exclusieve, overdraagbare, sublicentieerbare, royaltyvrije en wereldwijde licentie om je content te hosten, te gebruiken, te distribueren, aan te passen, uit te voeren, te kopiëren, in het openbaar weer te geven of te vertonen, te vertalen en om hiervan afgeleide werken te maken.”

Kortom, Facebook mag er grotendeels mee doen wat het wil. Zeker als dit publiekelijk is gepost. Daarnaast staat al deze content uitsluitend op de servers van dit Amerikaanse bedrijf, dat bovendien een steeds onvoorspelbaardere koers vaart. Door bijvoorbeeld toch te besluiten om gebruikersgegevens te benutten om zijn AI-modellen te trainen. De al beperkte collectieve grip die we op dit culturele erfgoed hebben, wordt dus nog zwakker. Jelle: “Het is essentieel dat we de geschiedschrijving niet aan Mark Zuckerberg overlaten, maar zelf in de hand nemen. Met het Museum willen we het gesprek voeren over onze afhankelijkheid van Amerikaanse platforms – maar óók over de waarde van wat we daar met elkaar hebben opgebouwd. Niet alleen door het grillige beleid van deze bedrijven, maar ook doordat steeds meer mensen uit eigen beweging hun Facebookaccount verwijderen, dreigt ook onze gezamenlijke geschiedenis te verdwijnen. We moeten samen met elkaar bepalen wat we willen bewaren, en wat niet. Het museum is daar een eerste stap voor.”

Een voorbeeld van verdwijnend Facebook-erfgoed zijn de avonturen van Minne, de kat van Paulien Dresscher, onafhankelijk onderzoeker en programmamaker digitale cultuur. Na de aanschaf van een nieuw katje, bleek deze een avontuurlijke aard te hebben en constant op pad te zijn. Een kokertje met naam en telefoonnummer maakte dat de familie dagelijks gebeld werden: “We hebben jullie kat gevonden”. Waarop het antwoord was: “Ja dat is Minne, lekker laten lopen ze komt wel weer thuis”.

Minne’s geheime leven

Om af te zijn van al die telefoontjes, hebben ze in plaats van hun telefoonnummer de URL van een Minne-facebookpagina – gelinkt aan Paulien’s eigen account- in het kokertje geplaats, met het verzoek aan de gelukkige vinder om een foto te uploaden en Minne vervolgens weer op weg te helpen. Zo konden ook buren en andere stadsgenoten die Minne tegenkwamen op haar dagelijkse verkenningstochten en omzwervingen berichten achterlaten. Paulien: “Het was superleuk, we kwamen veel te weten over het geheime leven van onze kat. Minne werd al snel een heuse catfluencer met een groep trouwe online volgers. Zo bleek het kantoor op de hoek haar ideale lunchplek, was ze ideaal gezelschap bij rouw om een verloren partner, of een maatje tijdens het studeren. Maar ze draaide er ook haar poot er niet voor om om tijdens een rustig paasweekend de buurtwerkplaats te bewaken.

"Minne werd al snel een heuse catfluencer met een groep trouwe online volgers."

Tot op de trieste dag dat de familie gebeld werden door de havendienst: Minne was gevonden, drijvend in de rivier, nabij de oude haven. Paulien vertelt: “We hebben haar in de buurt begraven, en een foto van haar eeuwige jachtvelden als laatste bericht op haar Facebook-pagina gepost. Op deze laatste mededeling kwamen veel condoleances los, van al die mensen die Minne volgden, en waar ze kind aan huis was. Minne was niet meer, iedereen was verdrietig. En wij voelden ons gesteund door alle lieve berichten.”

De keerzijde

Ondertussen draaide de wereld door, en kwam Facebook in een steeds negatiever daglicht te staan. Paulien: “De onethische kanten van Facebooks bedrijfsstrategie werden steeds problematischer en de wereld werd zich steeds bewuster van de ontwrichtende kanten van het platform.” Ook voor Paulien zelf, die zich inmiddels ook professioneel inzette voor eerlijke en open digitale infrastructuren gestoeld op publieke waarden, werd het tijd Facebook te verlaten. Paulien: “Het voelde zowel voor mij persoonlijk als voor mijn positie als media-onderzoeker niet langer passend om nog een Facebook-account te hebben, ook niet als passief gebruiker. Ik moest er vanaf. In oktober 2024, in aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen, verwijderde ik mijn account, en daarmee ook het profiel van Minne. Soit”

Maar dat was buiten Pauliens dochter gerekend. “Hoe had ik het hele archief van Minne zomaar weg kunnen mikken? We hebben het profiel en alle data nog geprobeerd terug te halen om te archiveren, maar zoals dat gaat: ondoorzichtige systemen en eindeloze rijen mappen, maar wat je eigenlijk zoekt, een terugblik op wat allemaal gedeeld was en de groep die gecreëerd was rondom Minne, viel lastig te reconstrueren.”

Over groepsgevoel kan ook Francis Zwart, oprichter van de Facebookgroep “lekkere makkelijke recepten” meepraten. Zij richtte deze groep op in 2019 nadat ze langdurig ziek thuis belandde. Eigenlijk uit verveling. Koken was al haar uitlaatklep en vrienden spoorden haar al vaker aan om daarmee iets te gaan doen. Francis: “Af en toe kookte ik wat en dan zette ik dat op Facebook, gewoon voor vrienden en familie. Maar ik vond het wel leuk als meer mensen dit konden zien, zelf hun eigen recepten konden delen en daarop reageren. En zo geïnspireerd te raken in de keuken. Een website bouwen is niet aan mij besteed, dus toen ben ik het gewoon via Facebook gaan proberen.” De groep voor – je raadt het al – lekkere en makkelijke recepten was geboren en groeide al snel. Na een flinke spurt in 2024 bereikte het zelfs ruim 72.000 actieve leden, waarmee het inmiddels een van de grootste Facebookgroepen in Nederland is – en nog steeds groeiende. Francis: “Ik vind het geweldig om te zien, mensen komen echt om van elkaar te leren en ideeën op te doen van elkaars recepten. Er zitten beginnende kokers bij, maar ook professionele en bovendien van alle leeftijden. Heel divers dus.”

Positiviteit

Aan contentmoderatie om de sfeer goed te houden binnen de groep hoeft Francis niet bijster veel te doen. “Ik heb een paar regels opgesteld voor het delen van recepten (altijd een foto van het gerecht en ingrediëntenlijst erbij bijvoorbeeld, en vooral: hou het positief naar elkaar), maar vrijwel iedereen houdt zich er netjes aan. Slechts een enkele keer moet ik een nare reactie op iemands post verwijderen, als diegene bijvoorbeeld van mening is dat een bepaald ingrediënt niet in het betreffende recept past of hoort. Dan denk ik: kom op, deze groep is er juist om mensen aan te moedigen om zelf te koken en dingen uit te proberen. Dat wil ik dan ook bewaken. Maar verder ben ik voor de grootte van de groep heel trots dat dit zo’n fijne en bemoedigende plek is geworden.” Een groot contrast met de haatberichten die ze elders op Facebook ziet. “Mensen kunnen zo gemeen naar elkaar zijn, zeker in de anonimiteit van social media. Ik ben heel blij dat deze groep als een veilige haven voelt binnen de vijandigheid elders op dit platform.”

“In een hele lastige tijd voor me gaf deze groep me stiekem toch de steun, positiviteit en acceptatie die ik nodig had."

Ze heeft er zelf ook nieuwe vrienden aan overgehouden. “Toen de groep groeide, het dagelijkse aantal posts toenam en het beheren van de groep te veel werk voor mij alleen werd, heb ik Hans (Van Lidth de Jeude) gevraagd of hij mij hierin wilde helpen. Hans heb ik nog nooit in het echt ontmoet, maar kwam in 2020 bij de groep als iemand op zoek naar kooktips en was zo’n enthousiast en fijn lid. Hij werd een actieve bijdrager aan de groep, ik zag hem ontplooien in zijn koken. Ik vroeg of hij het leuk zou vinden om medebeheerder te worden. Na even nadenken zei hij ja. Nu runnen we samen de groep.”

Francis post zelf nog regelmatig nieuwe recepten, maar verder houdt de groep zichzelf in stand. “Dit heb ik op geen enkel ander sociaal medium zo gezien, de verbindende faciliteit werkt gewoon heel goed.” Voor Francis is de groep niet zo maar een hobby die uit de hand is gelopen. “In een hele lastige tijd voor me gaf deze groep me stiekem toch de steun, positiviteit en acceptatie die ik nodig had. Niet alleen om iets leuks om handen of afleiding te hebben, maar ook het gevoel nuttig te zijn en bij te dragen aan de samenleving waar ik onderdeel van ben. Daar ben ik heel dankbaar voor.”

Vertrekken is lastig

Francis is zich bewust van de kritiek op Meta en hoe het platform steeds meer politieke macht naar zich toetrekt. “Ik snap wel dat men daardoor denkt “ik moet van Facebook af”. Maar toch blijf ik, vanwege mijn groep. Die heb ik nou eenmaal hier op Facebook, en niet ergens anders. Als ik hier wegga, dan verlies ik deze community.”

Stichting Facebook Museum

Wij zijn erg trots op dit bestuur. We vertrouwen erop dat Stichting Facebook Museum hiermee in goede handen is, dat diens doelen voor het ontsluiten en bewaren van ons gezamenlijk digitaal cultureel erfgoed behaald worden en het permanente Facebook Museum een stapje dichterbij komt.

History is written by its users

Zoals de verhalen van het bestuur al verklappen: van hobby- tot haatclub, de geschiedenis van Facebook is niet zwart-wit. Noch is ons eigen aandeel als gebruiker daarin. Tijdens de week van het Museum gaan we dit verder onderzoeken, samen met het publiek. Welke rol hebben wij als gebruikers in het vormen van dit platform? Hoe reflecteren we op onze eigen tijd op dit sociale medium en hoe we ons daar gedroegen? Kom langs in de pop-up en ga met ons in gesprek!

Het Facebook Museum staat van 14 t/m 20 juli op Utrecht Centraal. De hele week kunnen bezoekers in het museum terecht om verhalen te delen, herinneringen achter te laten, data te doneren en aandenkens te scoren. Meer informatie vind je op www.facebook.museum.