Noodradio’s maken: met elkaar de apocalyps in

Een droomleven

In de workshop Noodradio’s bouwen gaat het publiek aan de slag met de techniek achter de radio. Wat is een radio? Heb jij enig idee hoe het werkt? In de workshop werk je toe naar het hoogtepunt: het in elkaar solderen van je eigen transistorradio. Laat die apocalyps maar komen!

Maar de workshop is meer dan lesje do-it-yourself technologie. We gaan in gesprek met het publiek over het fenomeen noodpakket en noodsituaties in het algemeen. Een aantal dingen vielen op. Het bleek steeds weer, dat wat voor de een een noodsituatie is, voor de ander een utopie is: een wereld waar we vrij van alle regels zijn en op basisbehoeften terugvallen. En ergens verbaast dat laatste ons niet. In een wereld waar een hoop aan de hand is en die toch behoorlijk ‘in de fik staat’ is het niet verwonderlijk dat je de behoefte voelt om opnieuw te beginnen. Krapte op de banenmarkt, geen huis kunnen vinden – als we aangewezen zijn op onszelf en onze naasten, dan moeten we hele andere dingen kunnen en willen dan déze problemen oplossen. Wat heb je aan een koophuis als de bom valt? Wat heb je aan een lekkere baan als communicatiespecialist als je niet eens weet hoe je je kleding repareert of wat je wel en niet kunt eten in de natuur? Het kan dat dat is wat we de hele tijd voelen: dat alles waar we aan vasthouden ieder moment kan wegvallen.

En toen was er ineens dat noodpakket met noodradio – dat gaf ons een indruk van hoe het eruit kán zien. Er is hoop op controle en grip; een droom over onontdekte talenten, met z’n allen om de radio gevouwen zitten, thee maken van regenwater, aangewezen op de elementen.

Video killed the radio star

Iets anders viel ook op. Eén deelnemer stelde dat we elkaar weer veel meer nodig gaan hebben als het tot een noodsituatie komt. We zouden weer steun bij elkaar gaan zoeken, samenwerken en van elkaars talenten gebruik gaan maken. Dat is meteen een mooie stelling in relatie tot radio’s. Een radio staat voor contact en verbonden zijn. Het was een van de eerste dingen die we moesten aanschaffen van de overheid. En nog een opvallend feitje: de noodradio is de hoogste nieuwe binnenkomer in de cadeau top 10 voor de feestdagen. Zodat we op de hoogte kunnen blijven als de pleuris uitbreekt, en in verbinding kunnen blijven. De hele dag lezen we nieuwsberichten, kijken we op onze socials en willen we dingen van anderen weten.

Het is opvallend dat juist wanneer onze vaste verbindingsfactoren zoals de krant, je werkdag, internet, de supermarkt en veel meer stukjes wegvallen, iemand opmerkt dat we juist méér verbonden zullen zijn in tijden van crisis. Was dat ook niet het sleutelwoord in de coronacrisis: verbinding.

Wat kun je wél?

Daarnaast blijken afnemende vaardigheden een gevoelige snaar te zijn. Je kunt namelijk van alles in je noodpakket stoppen: blikken met bonen, water, verband. Maar moeten we niet ook wat basisvaardigheden in ons noodpakket stoppen? Bijvoorbeeld vaardigheden om zelf apparaten te kunnen bouwen of repareren. Sinds een groot deel van onze apparatuur helemaal op slot zit, zijn we vergeten hoe het is dat een familielid aan de eettafel op zondag iets uit elkaar schroefde om het te repareren.

Kunnen we nog wel iets? De meeste mensen kunnen enigszins met een computer omgaan, maar hebben daar niets aan als de stroom uitvalt. En als we iets openschroeven, hebben we vaak geen idee waar we eigenlijk naar kijken. En wat gaan we dan eigenlijk de hele dag doen? Een stukje typen om te overleven? Het houdt hoogstens onze vingers warm, maar het is niet erg fundamenteel. Je kunt je voorstellen dat we met z’n allen totaal de weg kwijt zijn zijn als de nood aan de man is, ook met zo’n noodpakket op zolder. En dat bedoel ik letterlijk: kunnen we nog wel de weg vinden zonder telefoon? Het verstoren van GPS-signalen is in conflicten inmiddels een machtig wapen. En nu AI onze taken ‘overneemt’ hollen onze vaardigheden nog sneller achteruit en is deskilling hard ingezet.

De verbeelding van een noodsituatie prikkelde de deelnemers. De noodzakelijkheid van de radio en het onderling verbonden blijven. Misschien om wat grip terug te krijgen, misschien om je even in een wereld te wentelen waar de dagelijkse beslommeringen niet meetellen; waar het gaat om échte vaardigheden. Of misschien omdat dat boekje van de overheid niet genoeg is. Wellicht voelen mensen zich niet écht gesteund of geholpen en nemen ze liever het heft in eigen hand. En tot slot: het is natuurlijk ook gewoon leuk om iets nieuws te leren.

Deze workshop is ontwikkeld in samenwerking met Emile van Bergen. Hou ons in de gaten voor een volgende editie van de workshop radio maken en andere events.