Dit is Radio Werkspoor!

“High time we made a stand
And shook up the views of the common man”

In juni 2025 – in aanwezigheid van de Utrechtse wethouder Eva Oosters – opende SETUP het eerste Facebook Museum ter wereld op Utrecht Centraal. Het Facebook Museum is een plek waar bezoekers terug kunnen kijken op de mooie en minder mooie geschiedenis van het social-media-platform Facebook. Maar het is óók een plek om vooruit te kijken: welke rol willen we dat sociale media in onze samenleving spelen? Met deze vraagt reist het museum in 2026 en 2027 door Nederland.

Bij mijn openingsspeech zei ik destijds: "Via Facebook hebben we vrienden en gelijkgestemden over de hele wereld gevonden. Maar we hebben ook ons vermogen om een gemeenschap te vormen efficiënt uitbesteed aan een bedrijf in Amerika. Efficiënt ja, maar dat heeft ook iets gedaan met onze democratie – en daar plukken we nu de verzuurde vruchten van. Was dat niet een beetje dom?"

De wethouder naast mij moest daar wat ongemakkelijk om lachen.

In de afgelopen decennia hebben we ons omringd met dit type platformen. Naast Facebook is er WhatsApp, Instagram, Youtube en Microsoft Teams. Allemaal platformen die communicatie en interactie zo makkelijk mogelijk maken. Maar efficiëntie en weerbaarheid zijn niet hetzelfde. Ook gaan deze platformen uit van een specifiek wereldbeeld. Dat je vanuit je huiskamer contact kan leggen met gelijkgestemden over de hele wereld is een zegen voor 'the only gay in the village' maar funnest voor 'the village als geheel'. Deze botsende paradoxen – efficiëntie versus weerbaarheid, lokaal versus globaal – onderzoeken we met ons nieuwe ontwerpende onderzoeksproject Radio Werkspoor.

Een hyperlokaal radiostation

De basis voor dit project begon eind 2025 met een laagdrempelige workshop waar bezoekers zelf een noodradio konden bouwen. We hadden soldeerbouten, transistoren, weerstanden en iemand die weet hoe je van deze losse onderdelen een werkende radio maakt. Terwijl mensen hun radio in elkaar zetten, praatten we over welke beelden zij hebben bij 'de apocalyps'. Wat zouden ze doen als WhatsApp of Instagram uitvallen?

Deze workshop was steevast uitverkocht en escaleerde daarom door naar een groter project. Want als we radio's kunnen maken, kunnen we dan niet zelf ook een radiostation opzetten? Het werd een hyperlokaal radiostation voor bewoners en bedrijven van het Werkspoorkwartier, de wijk in Utrecht waar ons medialab staat.

Het Werkspoorkwartier is in de afgelopen tien jaar getransformeerd van een verouderd bedrijventerrein naar een levendige plek vol creativiteit, cultuur en ondernemerschap. In de eerste brainstorms zagen de programma's al voor ons, zoals "Wat gooi jij weg bij de Tractieweg?" Een item waar een razende reporter van Radio Werkspoor bij het afvalscheidingsstation aan de Tractieweg staat en bezoekers vraagt naar het verhaal achter wat ze weggooien. We hopen op verhalen als: de buffetkast van oma die eindelijk het huis uit is, hoe de verbouwing voor de kinderkamer loopt of een groep studenten die met elkaar hebben gespaard voor een nieuwe bank. Met onder andere de hulp van het lokale ondernemersfonds konden we een start maken.

De afgelopen maanden hebben we druk gewerkt aan de vergunningen en inschrijvingen. Op 4 mei 2026 ontvingen we van het Commissariaat voor de Media de officiële beschikking dat SETUP de komende 5 jaar de commerciële radiozender Radio Werkspoor mag zijn. Wel kregen we als huiswerk de opdracht om een redactiestatuut op te stellen. Op 3 juni volgde de vergunning van de Rijksdienst voor de Infrastructuur om een antenne op ons dak te plaatsen en op 1332 Khz uit te zenden. Deze toezegging ging gepaard met een vriendelijk "succes met de uitzending"-bericht van vergunningverlener Mark. Zo'n persoonlijke en snelle service van de Rijksoverheid had ik niet verwacht.

Een grillige band

Hoe je daadwerkelijk een AM-radiostation begint wisten wij begin dit jaar ook nog niet. Gelukkig was daar Richard, de secretaris van zendamateurvereniging VERON in Utrecht. Tijdens de wekelijke clubavond op dinsdagavond praatte hij mij – onder het genot van een sterk kopje koffie en een plakje leverworst – door alle stappen die nodig zijn om een zender te beginnen. Van hem leerden we dat AM-zenders commercieel niet meer interessant zijn, maar daarom juist geschikt voor community-projecten zoals de onze. Ook bood hij aan ons te helpen met de techniek, want "de middengolf is een grillige band, waar je veel last van verstorende factoren kunt hebben."

Toen we onze vergunning binnen hadden, bracht hij ons in contact met Bert. Bert bouwt in zijn vrije tijd verschillende antennes, waaronder ook voor onze frequentie. In de winkel kun je namelijk geen AM-antennes meer kopen. Om goed uit te zenden op een bepaalde frequentie komt het nogal nauw hoe lang de antenne is en hoe goed deze is geaard. Bert benadrukte dat de grootste fout die je bij een AM-station kan maken, is te denken dat het een FM-station is. Tot slot werden we gekoppeld aan Arjen. Arjen bouwt zelf AM-zenders want, je raad het al, in de winkel zijn deze eigenlijk niet meer te kopen. De zender was op te halen in Bussum, want 'hoe postbezorgers met pakketten gooien is niet goed voor de zender'. Inmiddels zijn we alle componenten aan elkaar aan het knopen om na de zomer live te gaan.

Efficiency versus weerbaarheid

Radio Werkspoor gaat niet efficiënt zijn. RTV Utrecht, Instagram of andere media doen wat wij willen vele malen goedkoper. Waarom zou je daarmee willen concurreren? Waarom zoveel tijd verspillen om het wiel weer opnieuw uit te vinden? Logische vragen vanuit een efficiency-mindset. Maar het opzetten van een eigen radionetwerk is geen doel op zich, maar een artistiek ontwerpend onderzoek naar de eerder genoemde paradoxen. Efficiency ten opzichte van weerbaarheid. Globaal tegenover lokaal.

Zie het als een moestuin. Niemand zal beweren dat een moestuin de meest efficiënte manier is om voedsel te produceren. Dat doen de kassen in het Westland efficiënter. Maar de waarde van een moestuin zit ergens anders. Een moestuin brengt de gefragmenteerde kennis uit een internationaal georganiseerde voedselketen terug naar de menselijke maat. Niet als een efficiënte keten waar iedereen een klein deel doet, maar in een robuust ecosysteem. Een ecosysteem dat je draaiende houdt met de mensen in de directe omgeving.

Ecosystemen bevatten overlap, redundantie en diversiteit. Dat is inefficiënt, maar daardoor kunnen ze zich aanpassen wanneer de omstandigheden veranderen. Een weerbare samenleving heeft niet één perfect systeem nodig, maar meerdere systemen naast elkaar: grote platforms én lokale initiatieven; centrale infrastructuur én lokale kennis. Dit zouden we ook in onze digitale infrastructuren terug moeten zien. Maatschappelijke weerbaarheid vraagt om betrokken burgers, lokale kennis en gemeenschappen die zelf een rol spelen in de infrastructuur.

Een weerbare samenleving lijkt niet op een perfect geoptimaliseerde machine, maar meer op een levend ecosysteem. Projecten als Radio Werkspoor lossen Europa's digitale afhankelijkheid van big tech niet op. Maar ze doen iets minstens zo belangrijk: ze helpen mensen zich opnieuw te verhouden tot de infrastructuren die hun samenleving dragen. Ze ontdekken hoe deze technische infrastructuur bepaalt hoe we als groepen mensen samenkomen.

Zoals een moestuin een stad niet direct voedt op het moment dat het Westland wordt gebombardeerd, geeft het wel handelingsvermogen. Het vermogen om opnieuw te beginnen.

En als we opnieuw beginnen, misschien ontdekken we dan gewassen die eeuwenlang over het hoofd zijn gezien. Een komkommer is fantastisch wanneer je groente op grote schaal wilt telen, machinaal wil oogsten en verschepen naar supermarkten over de hele wereld. Maar is dat echt relevant? In de middeleeuwen koos men liever voor Good King Henry. Een groente die je één keer plant en die je vervolgens meerjarig en door alle seizoenen heen kunt oogsten. Robuust, veerkrachtig en perfect om een kleine gemeenschap te onderhouden. Mensen waren in de middeleeuwen niet dommer of hardwerkender dan mensen anno 2026. Ze hadden andere technologieën tot hun beschikking en daardoor maakte men collectief andere keuzes. Wat technologie makkelijk kan, bepaalt wat verstandig lijkt. Wanneer transport, koeling en wereldhandel mogelijk worden, wordt de komkommer logisch. Wanneer die infrastructuur er niet is, wordt een robuuste plant als Good King Henry de verstandige keuze.

Een weerbare digitale samenleving betekent niet dat we systemen moeten bouwen die nooit falen, verdwijnen of veranderen. We moeten zorgen dat een samenleving gaat floreren wanneer dat gebeurt. Met het opzetten van ons radiostation in onze achtertuin doen we een poging om dit te cultiveren.

Vanaf 1 september is Radio Werkspoor live in de ether te horen in en rondom het Werkspoorgebied. Bewoners uit de buurt kunnen onze analoge radiobode in de bus verwachten, met daarin ons programma én de oproep om met ons radio te komen maken. Tot maximaal 10 kilometer van ons kantoor zijn we te ontvangen. Voor de rest van Nederland, jullie zullen het met updates op deze website moeten doen om dit project te volgen.