Verslag: Debite - boksringdebat over games

En kort nadat deze openingszin door de zaal schalt, zoekt het publiek spoedig een plaats op de stoelen, in rijen gerangschikt rondom de centrale boksring. De wedstrijd is geopend, scheidsrechter Bas Koopman stapt het strijdperk in en de dj stopt de draaiende plaat. In de zaal heerst een gespannen stilte, vele ogen blijven onafgebroken gericht op het midden, waar twee microfoons in de hoeken van de ring klaarstaan voor de zes debaters, die op deze woensdagavond hun opwachting zullen maken. Een deel van het publiek is bekend met dit schouwspel en weet waar ze op mag rekenen; het eerste boksringdebat Mash Up the Battle van SETUP zorgde in 2010 al voor een sensationele krachtmeting tussen diverse theoretisch-maatschappelijke zwaargewichten, en leverde talloze positieve reacties op van haar toeschouwers. 

Ook ditmaal is het publiek ruimschoots aanwezig om te kijken hoe gamekenners, -wetenschappers en -journalisten met elkaar de strijd aangaan over diverse thema's rondom games. In drie ronden van verbale linkse en rechtse hoeken moeten de tegenstanders worden gevloerd. Wie serveert die allesbeslissende theoretische knock-out? Het publiek zal beslissen, en vanuit haar hoorbare betrokkenheid lijkt het meer dan bereid om die rol te vervullen. Deze warming-up voor het Festival of Games (28/29 april) laat zien dat games een vruchtbare grond zijn voor betekenisvolle discussies.

It's on! De gong luidt de eerste ronde in. Bas Koopman geeft de ring vrij aan de eerste debaters, die de handen in de denkbeeldige bokshandschoenen laten glijden, terwijl het publiek dit voorbeeld volgt met de bakken popcorn. Met ondersteuning van eigen slides op groot scherm en slechts 20 seconden per slide om een punt te maken, wordt er het nodige uithoudingsvermogen en snel verbaal voetenwerk gevraagd om de balans te kunnen houden.

René Glas (assistant professor bij de opleiding New media & digital culture, Universiteit Utrecht) bijt het spits af en neemt het op tegen Dylan Nagel (oprichter Paladin Studios en freelancer voor interactieve media-projecten). Voorvechter Glas trapt hier af: “spelen of gespeeld worden, dat is hier de vraag”. Hij pleit voor een kritische blik op de manier waarop bedrijven de sociale netwerken inzetten; er is een illusie dat het gratis is, omdat spellen zo worden ontworpen dat de speler wel enige vorm van input moet leveren om echt verder te komen - in de vorm van micro transactions, of door het uitbreiden van spelende vrienden in het eigen netwerk. Dit laatste verpest volgens Glas het sociale netwerk, aangezien het toevoegen van onbekenden aanlokkelijk wordt (“mensen als grondstof”). 

Nagel benadrukt juist de fun-factor: “het is juist een kans om meer mensen bij de game-community te krijgen, het spreekt nu ook heel andere soorten mensen aan. Laten we niet van hogerhand gaan bedenken hoe games gespeeld moeten gaan worden.” Glas went de klap af door een sceptische houding ten opzichte van de intentie om zoveel mogelijk geld uit de spelers te trekken, 'once their hooked'. Deze kwestie vloeit ver over de randen van de boksring, de zaal in; het publiek is ook duidelijk verdeeld in twee kampen. “Alles dat leuk is kan verslavend worden, dat wordt strategisch ingezet.” Een ander uit de zaal vecht terug: “Het is heel raar dat mensen game-makers verwijten dat ze heel goed zijn in het maken van games.” 

De gong luidt de tweede ronde in. Voorstander David Nieborg (onderzoeker, consulent en columnist omtrent innovatie binnen de game-industrie) deelt de ring met opponent Matthijs Dierckx Kuijper (verbonden aan diverse vakbladen voor de game-industrie).

Nieborg en Dierckx hebben allebei een eigen tactiek; waar Nieborg veel voorbeelden gebruikt, slaat Dierckx met sterke one-liners. “Ik sta hier ergens voor, en daar gaat het om! Vrijheid is belangrijker dan veiligheid, en vechten voor vrijheid is ook verantwoordelijkheid nemen.” De betekenis van 'verantwoordelijkheid nemen' blijkt inderdaad ambigu. Nieborg recht zijn rug en zet zijn visie uiteen dat ontwikkelaars mee moeten denken over de maatschappelijke gevolgen, zichzelf moeten verdedigen, en dat niet moeten laten doen door journalisten. Een collectief “ooehhhh” weerklinkt in de zaal. 

Een toeschouwer merkt op dat dit wel gebeurt, maar voor een ander publiek, buiten de mainstream-media. Dat game-bedrijven volgens Nieborg nooit thuis geven als het gaat om maatschappelijke kwesties, ligt volgens een van die makers uit de zaal aan de aanvallende pre-assumpties waarmee zij benaderd worden, hetgeen een onmogelijke verdediging vereist. “Er is daar helaas geen debat op basis van gelijkwaardigheid mogelijk.” Dierckx plaats de game-industrie naast andere uitingen in populaire cultuur om te laten zien dat deze houding bestaat uit een angst voor het onbekende - in dit geval de nieuwe media.

Het publiek dat – net zoals de debaters – bestaat uit zowel media-theoristen als game-makers, mengt zich enthousiast in het debat. De theoretici en de makers bekijken de maatschappelijke kwesties vanuit een ander oogpunt; van inhoudelijke consensus is dan ook geen sprake, maar er is wel een gedeeld besef dat er in dit soort zaken vaak over wezenlijk andere dingen wordt gepraat. Dierckx profiteert van deze verwarring, en sleept de overwinning in de wacht.

Het boksringdebat is op dreef: in de derde ronde gooien de debaters hun jasjes over de touwen, stropen de mouwen op en nemen standvastig plaats in de hoeken van de ring. Tim Laning (eigenaar van (serious) game-bedrijf Grendel) neemt het op tegen Seth van der Meer (voorzitter van het NLGD Festival of Games) Laning erkent dat spelontwikkelaars ongetwijfeld blij zijn met de steun, maar dat het niet altijd zinvol is. “Die commerciële ideeën kunnen prima zelfstandig bewerkstelligd worden, juist dat levert echte innovatie op. Subsidies zijn alleen zinvol als het een industrie kan versnellen, maar zonder die noodgedwongen innovatie houdt het de industrie slechts in stand." Van der Meer noemt daarentegen diverse sectoren binnen Nederland die sterk zijn geworden door overheidssteun. Daarbij creëert de steun werkgelegenheid. Laning ziet meer heil in samenwerkingen met onderzoeksinstellingen. “Met proefondervindelijk onderzoek kan het geld van dat gesubsidieerd onderzoek worden terugverdiend.” Laning wint de laatste ronde, maar deelt zijn prijs met verslagen tegenstander Van der Meer.

Een belangrijk aspect van het boksringdebat is de thematische insteek; hoewel het hier draaide om games, werd de toeschouwer niet bestookt met insiders-terminologie, specifieke gamers-eye-candy of de nieuwste titels. Het betrof voornamelijk de maatschappelijke positie van de game (die in veel gevallen kan worden herleid naar technologische ontwikkelingen). Actualiteit bleek een belangrijk ingrediënt en dat was ook herkenbaar in de voorbeelden vanuit de zaal. 

Dit publiek vormde wellicht ook het meest interessante element: divers in achtergrond en ervaring. Een groep die het zeker niet altijd met elkaar eens is, maar wel samenkomt om na te denken over deze actuele kwesties, en bereid is om de visie van een ander te doorgronden. Elke stelling had haar eigen impact; de eerste zorgde voor een harde strijd tussen de debaters, de tweede stelling kenmerkte zich vooral door publieksparticipatie, en de laatste ronde creëerde meer consensus. Een toeschouwer merkt na afloop op dat het wellicht interessant zou zijn ook om de stellingen zelf nog meer vanuit de diversiteit te laten voortvloeien; wat zijn eigenlijk prangende stellingen bij bijvoorbeeld game-makers zelf?

De boks-setting van Debite is opnieuw een succesvol recept voor een goed debat: alle kans om verbaal rake klappen uit te delen, maar ook het besef dat het een wedstrijd is, die vooral vermakelijk moet zijn. Zowel debaters als publiek hebben dat goed begrepen. Nadat het geluid van de allerlaatste gong zich laat weerkaatsen op de muren van de Torenzaal aan het Domplein, klinken er volop positieve geluiden. Het publiek heeft alweer zin in een volgende wedstrijd en de winnaars nemen de veroverde bokshandschoenen mee, klaar om elders te strijden voor hun visie. De suggesties die na afloop tussen bezoekers worden uitgewisseld laten zien dat er nog genoeg materiaal ligt om opnieuw een ring in te stappen. Als het zover is, worden er weer nieuwe sprekers uitgedaagd in de boksring. "Lets get ready to rumble!"