Verslag: Bring Your Own Beamer

Domstad Utrecht kan zich vanaf heden meten aan kunst-metropolen Berlijn, Londen, Parijs en New York. Het Centrum Beeldende Kunst Utrecht was op donderdagavond 19 mei het podium voor kunstenaars uit binnen- en buitenland. Zij mochten hier met eigen werk letterlijk hun licht werpen op de invulling van digitale kunst anno 2011.

De expositie-ruimte aan de Plompetorengracht werd tijdens dit event in beweging gebracht. Het concept achter 'Bring your own beamer' is doeltreffend eenvoudig: de witte ruimte wordt vrijgegeven aan visuele kunstenaars –vanuit diverse disciplines, variërend in ervaring en professionaliteit –, die met een eigen beamer hun werk op de muur projecteren. De aanloop is kort, maar de expositie nog korter. Een mix van beeld en geluid zal slechts voor 1 nacht haar bezoekers beroeren, verrassen, vermaken en inspireren. Deze nieuwe manier van exposeren laat zien dat kunst een groot/breed publiek kan bereiken zonder maandenlange aanwezigheid in grote exposities en musea. Sensorische rijkdom zonder budget, onsterfelijkheid door tijdelijkheid.

Als om acht uur de laatste stekkers nog worden aangesloten, verspreidt het publiek zich na binnenkomst langzaam door de expositie-ruimte, die inmiddels is omgevormd tot één grote performance van bewegend licht en geluid. Het open karakter maakt de expositie laagdrempelig, zowel voor de kunstenaar als voor de toeschouwer. Dit is terug te zien in de enorme diversiteit van het publiek, dat zich nieuwsgierig langs de muren beweegt.

Maar ook de kunstenaars onderling maken gebruik van die diversiteit, en informeren nieuwsgierig naar de technologieën die anderen gebruiken. De combinatie van traditionele kunstvormen en nieuwe technologieen wordt goed ontvangen: menig toeschouwer lijkt verrast door de experimentele projecten.

Exploratie van een medium

BYOB's unieke karakter ligt niet alleen in deze tijdelijkheid en diversiteit: het is tevens een exploratie van het medium 'projectie'. De huidige informatie-samenleving kenmerkt zich door een immer omringende aanwezigheid van het beeld. We omgeven ons met allerlei 'schermen' (van billboard tot ipad), die in sommige gevallen weer ingebed zijn in andere begrensde kaders (het plasmascherm in de etalageruit, de browser in het computerscherm).

Het projecteren van beelden vereist echter geen vaste plaats, elk oppervlak kan worden voorzien van een beeld, en zo een 'scherm' worden. De dynamiek van deze draagbare projectie biedt nieuwe mogelijkheden voor artistieke doeleinden, zowel op esthetisch, conceptueel als technologisch gebied. Maar daarnaast ontstaat er ook dynamiek door de relatie die er met de omgeving wordt aangegaan. De schoonheid van projectie ligt in de dialoog met deze context: in elke situatie krijgt hetzelfde geprojecteerde werk een andere betekenis.

Eén van de deelnemers erkent dat hij twijfelde of zijn werk wel in een expositie-ruimte hoort, maar ziet dat het in deze context weer heel anders wordt bekeken: “We were a little anxious about fitting in. When we started out with this project, esthetics were important, but we mainly focused on our idea and the technology. However, we've noticed our work being viewed 'as art'. That's inspiring! Definitely going to influence any future developments on our work.”

De installatie 'Cloud formation' liet treffend zien dat elk oppervlak als scherm kan dienen. Cloud formation liet de muren leeg, maar projecteerde haar beelden op het plafond. De bezoeker werd uitgenodigd om zich neer te vlijen op de zachte kussens, en zo in alle rust de blauwe hemel boven zich te aanschouwen. Witte wolken transformeerden zich langzaam tot herkenbare vormen; aan de bezoeker de taak om deze met de nodige creativiteit en fantasie te identificeren.

Waar dit ontspannende schouwspel een moment van ongedwongen rust kon bieden, ontstond er tussen de toeschouwers veelal ook een nieuwe, speelse competitie: wie ziet het eerst het beoogde plaatje?

Jan Willem Campmans liet met 'Light Therapy' zien dat ook het menselijk lichaam uitstekend dienst doet als canvas. In zijn 'bodypaint met licht' werd de toeschouwer gevraagd om 3 minuten lang een vaste pose tegen de witte muur aan de te nemen. Het beeld werd geregistreerd met een camera, er vervolgens tekende Campmans met een tekentablet in real-time over het beeld heen. “Ik gebruik mensen hier als kleurplaat.”

Deze tekeningen worden als gekleurd licht weer op de toeschouwer geprojecteerd, maar met een kleine afwijking, zodat er in de opname- en weergave-loop een Droste-effect ontstaat. Verlaat de toeschouwer vervolgens de muur, dan blijft de tekening achter. Voor de toeschouwer was de ervaring bovendien minder tijdelijk dan de projectie: deze kreeg het kunstwerk waarin hij centraal stond als een daadwerkelijke foto mee naar huis.

Ook het collectief 'Oneseconds' zet een performance neer, waarbij video-instrumenten worden gecombineerd in een interactieve installatie. Collages van beelden worden in real-time gegenereerd, waarbij er steeds nieuwe kunstwerken ontstaan.

Een deelnemend kunstenaar merkte op dat ze nog door een ander element werd verrast: de dynamiek ontstaat niet alleen door de beelden zelf, maar ook door de toeschouwers. Aangezien het niet direct zichtbaar is waar de beamers staan –en welke beamers verantwoordelijk zijn voor welke projecties– lopen toeschouwers soms door de lichtstraal heen. In enkele gevallen met opzet (bepaalde kunstwerken reageerden op deze bewegingen), maar meestal ook onbedoeld. Dit leverde een dynamisch schouwspel op, waarbij inktzwarte contouren zich over het werk heen bewogen. ”Ik heb nog nooit gezien dat iemand zo wezenlijk deel werd van mijn werk, het is wellicht de meest intieme relatie met het beeld die ik me kan bedenken.”

Interactie met de passerende toeschouwer stond in enkele kunstwerken ook centraal. De installatie 'WFX_01' van Erik Kijk in de Vegte bevatte een vindingrijke keten van oorzaak en gevolg, aangestuurd door het publiek. Sensoren pikten de bewegingen van passanten op, en reageerden door geluid te produceren. Een speaker op een glasplaat zette met deze trillingen een laag water in beweging. Door de beamer op de oppervlakte van dit water te richten, wierp er zich een reflectie op de muur. Een beeld dat voortdurend in beweging is, gecreëerd door de weerspiegeling van het wateroppervlak. Het publiek nam hier een onderzoekende rol aan, door verschillende bewegingen te maken, en te kijken hoe dit het beeld beïnvloedde.

Support your artist

Een uniek aspect van deze BYOB lag in de nieuwe manier van het 'betalen voor de kunst'. De entreeprijs van de avond bedroeg drie euro, maar hier kreeg de bezoeker drie munten voor terug. Deze munten konden geheel naar eigen inzicht worden gedoneerd aan de kunstenaars die volgens de toeschouwer het beste werk wisten neer te zetten. Met deze opzet wordt er tevens bijgedragen aan de actuele discussie rondom de subsidiëring van kunst: welk werk is financiële steun waard, en wie maakt die beslissing? Zonder een actieve discussie te willen forceren, plaatste BYOB de afwegingen direct in handen van het publiek. “Moeilijk zeg, ik vind hier elk werk weer fascinerend om andere redenen.” Aan de hand van de muntenverdeling kon er eenvoudig worden afgelezen hoe het werk bij het publiek werd ontvangen. Een directe feedback waar menig traditionele expositie jaloers op kan zijn.

“De kwaliteit van het werk heeft me echt verbaasd: dat dit op korte termijn kan worden samengebracht zegt mij echt iets over hoeveel goede kunst-beoefening we hier hebben!” BYOB is een speeddate met de visuele kunst, een avond met iets of iemand om verliefd op te worden, iets of iemand om geraakt door te worden.

De reacties zijn vol lof over het vertoonde werk. “Een mooi samenspel: het werk is verschillend, maar past samen zo goed in de totaalervaring van licht en geluid.” “I loved this openess”, zo merkt een ander op, “art should always be this inviting.”

Het concept van BYOB laat zich nog eenmaal duidelijk zien als de deuren tegen middernacht sluiten: een lege ruimte verraadt niets van het evenement dat hier heeft plaatsgevonden. Als de laptops en beamers onder de arm worden weggedragen, komen de enige overgebleven oranje lichtbundels op de muren van de straatlantaarns, buiten aan de Plompetorengracht.

Met dank aan alle deelnemende artiesten voor hun schitterende visuals en inspirerend enthousiasme.

Meer informatie over het BYOB-concept: www.byobworldwide.com