SETUP zag sterretjes met de iPhone

Samen met drie professionele astronomen keek SETUP woensdagavond 21 april naar de sterren... op de schermpjes van mobiele telefoons. Na een inleiding 'Sterrenkunde voor de iPhone' door Robert Wielinga van publiekssterrenwacht Sonnenborgh worden de 'astro-apps' geïnstalleerd en verplaatsen de ruim twintig aanwezigen zich naar de Neude. Wat konden we zien? En vooral ook, wat niet?

Het aanbod aan sterrenkundige software blijkt groot. Met programma's als Celestia verken je het zonnestelsel met een muisklik. Zo kun je naar Mars 'toevliegen' en zelfs op de zwakste sterren inzoomen. Stellarium (freeware, maar mooier dan menig betaalde software!) simuleert als het ware het traditionele sterrenkijken; je 'staat' in een landschap en blikt vanaf de horizon omhoog.

Voor wie zich tijdens een romantisch avondje onder de sterrenhemel afvraagt waar de Grote Beer ook alweer zit, bieden mobiele applicaties uitkomst. Behalve voor de iPhone zijn deze ook voor een aantal andere telefoons en soms al voor de iPad beschikbaar. Wielinga's favoriet is het fraai vormgegeven StarWalk (€2,39).Een groot voordeel ten opzichte van de draaibare sterrenschijf is het gebruik van de magnetische sensor en de bewegingssensor in de iPhone. Tijdstip en locatie berekenen is hierdoor niet meer nodig. De applicatie is vooral handig om sterrenbeelden op te zoeken; die verschijnen als figuren op het scherm. Andere voorbeelden zijn SolarWalk en StarMap. Er zijn ook specifieke applicaties om de zon te bekijken (SolarMonitor) of satellieten in de gaten te houden (Flybys). Zo geeft laatstgenoemde een pop-up notificatie als er een nieuwe spaceshuttle gelanceerd is.

Rond 22:30 begeeft de groep zich naar buiten, gewapend met telefoons en een traditionele sterrenkijker om te vergelijken. De astro-apps winnen het van het blote oog; met de overtrekkende wolken is er op de schermpjes veel meer te zien dan in de lucht. Wanneer we de telefoon naar beneden richten zien we zelfs dwars door de aarde heen de sterrenhemel boven Nieuw Zeeland.

Maakt virtueel sterren kijken 'the real thing' overbodig? Daar gelooft Wielinga niks van: “Het is toch het leukst om te kijken of het klopt wat je op je scherm ziet?” De rij belangstellenden voor de telescoop bevestigt dat. Het zicht op de kraters van de maan door de lens blijft verbluffend - we zien nog net geen marsmannetjes. Dan begint het aftellen voor de verschijning van een Iridium Flare: een lichtbundel die weerkaatst wordt in een oude spiegelsatelliet. Het blijkt een goede manier om nieuwsgierige voorbijgangers te laten kennismaken met SETUP.

Hoeveel impact hebben deze technologieën nu op de astronomiepraktijk? “Sterrenkundigen worden er niet zo warm van”, bekent Wielinga. De grote nadelen van mobiele apps: de weergave is minder gedetailleerd en nooit realtime. Voor het live volgen van gebeurtenissen blijft de sterrenkijker daarom cruciaal. Wel zijn astro-apps een handig hulpmiddel. Zo geven ze de namen van maangebergtes weer en kan de simulatie van de verschillende maanfases laten zien hoe je een plek op een bepaald tijdstip kunt herkennen.

Volgens de spreker zijn de applicaties vooral interessant voor hobbyisten. In museum Sonnenborgh ziet Wielinga voorlopig nog niets gebeuren met mobiele toepassingen. Mensen komen daar juist om 'echte' sterren en planeten te zien. “Voor de verklarende afbeeldingen die er hangen is ook niet zoveel aandacht. Maar in de dynamische weergave van de astro-apps zie ik wel een meerwaarde. Het zou ideaal zijn als we ze binnenkort als aanvulling naast het kijken kunnen gebruiken.”

En de gewone gebruiker? Zal de populariteit van sterrenkunde een hoge vlucht nemen dankzij de astro-apps? Sierk de Jongh, vrijwilliger bij Sonnenborgh, denkt van niet: “Er zijn ook zoveel andere leuke applicaties. Je moet deze er maar net uitpikken. Daar moet je toch wel echt geïnteresseerd voor zijn.” Bezoeker Stijn is in elk geval blij met zijn StarWalk: “Ik ga er heel vaak mee spelen!”

Tijdens de afsluitende borrel komt de link tussen bèta- en ICT-geeks ter sprake. Waar astronomen zeer 'digitaal' blijken – midden jaren '80 werkten zij al volop met internet en nog steeds pakken ze nieuwe technologie snel op – lijkt de belangstelling voor het zonnestelsel bij de SETUP-doelgroep nog niet zo groot. De groep aanwezigen verbaast zich hierover; het is juist leuk om te zien wat voor onvermoede toepassingen nieuwe media nog meer hebben. En het collectief turen naar een bijzondere lichtschijnsel was minstens zo spannend als het voor het eerst aanraken van de iPad (overigens een geschikte sterrenkijker).

De samenwerking met Sonnenborgh zou een mooie start zijn van een evenementenreeks over de betekenis van digitale media voor andere vakgebieden.