Er zijn 4,5 miljard mobiele telefoons op de wereld. Arnaud Loonstra van SETUP heeft voor deze avond drie sprekers gevraagd, die allen vanuit hun eigen invalshoek iets vertellen over draadloze straling.

1. Raymond Lescrauwaet. Woonbioloog die huizen doormeet op straling,
2. Ursula Lavrencic. Sloveense architecte en designer met een interactieve wand met lampjes die oplichten als je er met je mobieltje op richt.
3. Imar de Vries. Docent/onderzoeker aan de Utrechtse masteropleiding Nieuwe Media en Digitale Cultuur.

1. Raymond Lescrauwaet

Elektrotechnicus Raymond Lescrauwaet woonde zelf 25 jaar onder een hoogspanningskabel en belde uren per dag met zijn mobiel. Inmiddels is hij voorzichtiger. In Setup vertelt hij over zijn praktijk als woonbioloog. Hij komt bij mensen thuis en kijkt of er elektriciteit in de lucht meetbaar is, en of magnetische velden zijn.

Technosomnia

Een vrouw die niet kon slapen bleek een constante elektrische straling van 39 volt rondom haar bed te hebben. Dit lijkt weinig. Maar toen de stralingsbron werd weggenomen sliep de persoon weer. Een gezin dat pal naast een GSM 900 mast (dit is de zwaarste mast) woonde, had een constante meetbare straling van 30.000 microwatt in de woonkamer. Na verhuizing blijkt men zich beter te voelen.

Overdreven reacties

Maar, waarschuwt Lescrauwaet: soms wordt het gevaar van UMTS-masten overdreven. Je kunt hoge waarden alleen meten als je er echt direct naast woont. Soms veroorzaken mensen zelf veel grotere straling in hun huis. Een modem of een draadloze telefoon straalt al gauw een paar duizend microwatt uit. Vooral de adapter van laptops kunnen duizenden nanotesla’s afgeven. Men moet hier niet elke nacht vlak naast slapen als hij zich oplaadt.

Nanotesla

Nanotesla is een meeteenheid voor magnetische velden. Magnetische velden zijn erger dan alleen elektrische spanning aldus Lescrauwaet.

Een live test

Lescrauwaet haalt een vrouw uit het publiek en vraagt haar plaats te nemen op het podium. Haar voeten mogen niet op de grond maar moeten rusten op de poten van de stoel. Hij neemt een vijflegstekker die aan de ene kant in het stopcontact zit, maar waar geen apparaten in zijn geplugd. Het is aldus een open elektriciteitsbron. Hij meet met een ‘’elektrische lichaamsspannings apparaat’’ de spanning van de vrouw: 30 a 40. Dan houdt hij de vijflegstekker dicht bij de vrouw maar raakt haar niet aan. De teller loopt nu op tot vijfhonderd.

Meten - mat - gemeten

Het blijkt ook dat deze apparatuur overal in de lucht elektrische straling meet en dat als je dicht bij een apparaat staat, je ook onder stroom staat zonder dat je het weet. Toen Lescrauwaet het apparaat net had gekocht, jaren geleden, mat hij in de lucht veel minder straling. Nu meet hij altijd en overal wel iets.

Duits onderzoek

Lescrauwaet stelt dat Duits onderzoek aantoont dat stralingen rond de 500 nanotesla invloed hebben op de gezondheid van de mens. Er is meer leukemie bij kinderen en meer alzheimer bij ouderen in omgevingen met heel veel nanotesla (vlak bij een grote zendmast). Hij pleit ervoor om de toegestane norm aan deze onderzoeksresultaten aan te passen.

Masten

De elektrotechnicus pleit niet voor het afschaffen van de mobiele telefoon, maar voor meerdere kleinere masten, in plaats van een hele grote krachtige macht waar direct ernaast mensen wonen. Men meet ook hogere waarden in afgelegen gebieden met 1 grote centrale mast, dan veel kleine masten in stedelijk gebied. Hij pleit ervoor om de huidige norm te verlagen en niet vlak naast een mast te wonen.

Meten is weten

Zijn motto: Meten is weten! Op dit moment lijkt er wel een taboe te heersen rondom het meten van straling. Waarom? Hij trekt de vergelijking met asbest: al rondom 1918 was bekend dat het schadelijk was, en pas in 1993 werd asbest verboden en moesten mensen in witte pakken het verwijderen. Zo zal het ook het stralingsgevaar vergaan voorspelt hij. Eerst negeert men het probleem, en dan slaat het opeens om in een overdreven reactie. Gewoon meten en ernaar handelen is zijn devies.

Daarnaast stelt hij dat de gezondheidsrisico’s vooral op de lange termijn duidelijk worden: Als je tijdelijk ergens bij een UMTS mast woont krijg je niet meteen kanker, het is net zoals bij roken: na een jarenlange dagelijkse blootstelling is de kans hierop statistisch aantoonbaar wel verhoogd.

Taboe

Het onderwerp straling roept emotionele reacties op. De woonbioloog kreeg zelfs haatmail. Op een filmpje dat hij op Youtube zette kreeg hij reacties van wetenschappers over de hele wereld maar ook hele agressieve reacties. Van de film laat hij tijdens de SETUP lezing foto’s zien. Bloedcellen worden onder een microscoop gefotografeerd voor en na een mobiel telefoongesprek. De cellen zien er erna heel anders uit. De proefpersoon heeft EHS. Dit is: Electro Hyper Sensitief. Net zoals sommige mensen allergisch zijn voor pinda’s, zo bestaan er ook mensen die allergisch zijn voor straling. De man in kwestie heeft zijn huis moeten verbouwen met stralingwerende muren en ramen.

Tips

Niet naast adapters slapen en een handsfreeset voor je mobiel of niet lang bellen.
Wilt u ook uw huis of kantoor door laten meten door Raymond Lescrauwaet ga dan naar www.dewoonbioloog.nl

Vragen van het publiek

Het grote probleem is dat het niet wetenschappelijk is bewezen. Met name de bloedfoto’s oogsten kritiek: er is maar 1 proefpersoon: het moet bij meer mensen gemeten worden met een controle groep, op wetenschappelijke wijze. Nu kunnen wetenschappers en journalisten er niets mee. Als een dergelijk onderzoek over straling door TNO gedaan wordt, krijgt het meer gewicht. Wel is er in Zwitserland een onderzoek gedaan maar ook halfslachtig uitgevoerd. ‘’Meten is weten’’ blijft steken in de alternatieve wereld, omdat dit ‘meten’’ niet op gestructureerde wetenschappelijke wijze gebeurt.

Lescrauwaet meet met twee apparaten: een ‘magnetische wisselveldenmeter’ en een ’elektrisch lichaamsspannings apparaat’’. Deze meetapparatuur kan men niet kopen bij de MediaMarkt of Gamma. Maar bij www.group4wellness.nl.
Dat mobiele telefoons iets uitstralen, wordt zichtbaar gemaakt door de volgende spreker.

2. Ursula Lavrencic

De Sloveense architect ontwierp met een interactieve wand met lampjes die oplichten als je er met je mobieltje op richt. Er vormen zich mooie patronen als de bezoekers allen hun mobiel meenemen. Ursula kwam op het idee toen een mobiele telefoon als extra gadget een hangertje had dat oplichtte als je ermee belde.

Kleine antennes

Ze bestelde bij de fabrikant in China duizenden van deze kleine lampjes en soldeerde er zelf kleine antennes aan. Deze monteerde ze aan een wand. Ze exposeerde deze ''Cellphone Disco" wereldwijd in zes shows, in gerenommeerde musea zoals in Baltimore USA in 2007. De exposities duren nooit langer dan drie maanden, omdat dan de batterijen op zijn.

Verschillende mobiele telefoons hebben een verschillend effect op de wand. Er is ook een verschil tussen de Europese GSM, het UMTS systeem en het Amerikaanse SDMA. De verschillende frequenties hebben een ander effect op de lampjes. Zo maken de Europese GSM's een meer pulserend effect met meer pieken en dalen. De UMTS en SDMA hebben een lager en constant energieniveau.

UMTS

In de stad, waar meer kleinere UMTS masten staan, is de straling kleiner en constanter. Buiten de stad staat vaak maar een heel sterke mast, en dit uit zich ook in de signalen.

Haar volgende project is een achteraf steegje in Pittsburg die met de lampjes wordt omgetoverd in een outdoor kunstwerk.

Ursula Lavrencic hoopt met haar kunstwerk wetenschap en het publiek weer met elkaar te verbinden. De techniek en de mens staan steeds verder van elkaar af. Ursula wil het begrip van de consument wat een apparaat eigenlijk doet vergroten.

www.cellphonedisco.org
www.magla.org

3. Imar de Vries

Imar de Vries promoveerde middels een werk getiteld Tantalisingly Close: An Archaeology of Communication Desires in Discourses of Mobile Wireless Media. De Vries wil middels media-archeologie reconstrueren hoe de huidige media tot stand kwamen, en wie werkelijk welke uitvinding heeft gedaan. Hierover bestaan hardnekkige foutieve veronderstellingen. Zo was het niet Bell die de telefoon uitvond.

Mobiele telefoon

Martin Cooper vond de mobiele telefoon uit. Hij vertelt in een interview, te zien op internet, dat hij op het idee kwam bij een aflevering van Star Trek. Captain Kirk praatte al door een mobieltje, al voordat die bestond.

De sociale impact van nieuwe media

Het blijkt dat mensen een utopisch beeld hebben van de geschiedenis tot nu, met name als het gaat over de voortschrijdende techniek van nieuwe media en mobiele telefonie. Eigenlijk komt het neer op het verhaal van de Toren van Babel: we verlangen naar een nieuwe tijd waarbij iedereen dezelfde taal spreekt. Altijd en overal met elkaar in contact staat om zo de verschillen tussen mensen op de lossen.

Maatschappelijke invloeden

De Vries analyseert maatschappelijke invloeden van draadloos contact:

- Mobiel maakt van publieke plaatsen priveplaatsen en andersom.
- De komst van het mobiel bellen veroorzaakt nieuwe fenomenen zoals mensen die geliefden bellen vlak voor ze met het vliegtuig neerstorten.
- Voor sommige mensen werkt het mobieltje als halsband: Ouders die constant weten waar hun kinderen zijn middels de telefoon. Mensen die altijd anderen in de gaten houden.